مسابقه جهانی فضایی که زمانی تحت سلطه ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی در طول جنگ سرد بود، دستخوش دگرگونی عمیقی شده است.
جایی که اکتشاف فضا و توسعه فناوری قبلاً در دست چند ابرقدرت متمرکز بود، این میدان به طور فزاینده ای چند قطبی شده است که فرصت های استراتژیک را برای کشورهای عربی فراهم می کند.
تحولات اخیر، از جمله بازگشت ایالات متحده به ماه در این هفته از طریق برنامه آرتمیس، به علاقه مجدد به اکتشاف ماه و ماموریت های بین سیاره ای اشاره دارد. این واقعیت را برجسته می کند که فضا بار دیگر حوزه ای برای رقابت استراتژیک و همچنین اعتبار فناوری است.
عواملی که در پس تجدید علاقه به فضا نهفته است عبارتند از پیشرفت در فناوری موشک و ماهواره، هوش مصنوعی و مهمتر از آن، مشارکت بخش خصوصی. این تغییرات در را برای اقتصادهای نوظهور، از جمله کشورهای خاورمیانه، باز کرده است تا در ارتباط با فعالیتهای فضایی جهانی خود را نشان دهند.
منطقه نباید فضا را صرفاً یک کنجکاوی علمی ببیند. در عوض، یک مرز استراتژیک را نشان می دهد که در آن چهار ستون تلاقی می کنند: تنوع اقتصادی، پیشرفت فناوری، امنیت ملی و اعتبار بین المللی. کشورهای عربی فرصتی منحصر به فرد برای ادغام با این حوزه به روش هایی دارند که می تواند منافع فوری و بلندمدت را به همراه داشته باشد.
تغییر از یک محیط فضایی تحت سلطه ابرقدرت ها به یک چشم انداز چندقطبی نشان دهنده یک فرصت حیاتی برای خاورمیانه است. در گذشته، برنامه های فضایی عمدتاً ابزار رقابت ژئوپلیتیکی بودند که برتری نظامی و تکنولوژیکی را به نمایش می گذاشتند.
با این حال، اکنون بخش فضای جهانی را می توان به عنوان تعامل بین بخش عمومی و خصوصی و همچنین بازارهای تجاری به سرعت در حال تحول در نظر گرفت. برای کشورهای خاورمیانه، این یک توسعه حیاتی است زیرا منطقه دیگر نمی تواند تنها به شرکای خارجی برای خدمات ماهواره ای و سیستم های ارتباطی مبتنی بر فضای خود متکی باشد.
سرمایه گذاری از این فرصت مستلزم سرمایه گذاری در آژانس های فضایی ملی، تحقیق و توسعه و مشارکت با شرکت کنندگان در این بخش در سراسر جهان است. هر کشوری که چنین مسیری را دنبال کند، خود را به عنوان یک بازیگر معتبر در بخش فضای جهانی معرفی خواهد کرد.
چندین کشور در منطقه قبلاً پیشرفت قابل توجهی در جهت دستیابی به این هدف نشان داده اند. عربستان سعودی اخیراً برنامه فضایی خود را سرعت بخشیده است، برای مثال، با سرمایه گذاری در آژانس فضایی عربستان، پرتاب ماهواره هایی برای ارتباطات و رصد زمین و همکاری فعال با شرکای بین المللی از جمله ایالات متحده.
بحرین همچنین با پرتاب اولین ماهواره داخلی توسعه یافته خود در سال گذشته و ایجاد برنامه های طراحی شده برای پرورش استعدادهای STEM (علم، فناوری، مهندسی و ریاضیات) و تحقیقات هوافضا وارد عرصه فضایی شد.
امارات متحده عربی به عنوان یک رهبر منطقه ای در نوآوری فضایی نیز ظاهر شده است. این ماموریت مریخ امارات را در جولای 2020 پرتاب کرد که کاوشگر هوپ را در فوریه 2021 با موفقیت در مدار مریخ قرار داد. این دستاورد، همراه با برنامه های ماهواره ای داخلی و برنامه های اکتشاف ماه، ظرفیت امارات متحده عربی برای طراحی، ساخت و بهره برداری از فناوری های پیشرفته فضایی را برجسته می کند.
در همین حال، مصر یک برنامه ماهواره ای طولانی مدت دارد که در دهه گذشته از طریق استقرار ماهواره های ارتباطی و سنجش از دور پیشرفت کرده است.
این نمونهها نشاندهنده روند گستردهتری در سراسر جهان عرب است که در آن ابتکارات فضایی بهطور فزایندهای به عنوان ابزار توسعه ملی و مدرنسازی فناوری و نیز اعتبار بینالمللی دیده میشود.
تنوع اقتصادی یکی از قانعکنندهترین انگیزهها برای تعامل منطقهای با مسابقه فضایی است. کشورهای خاورمیانه که نتوانسته اند تنوع ایجاد کنند، اقتصاد خود را در برابر نوسانات بازارهای جهانی انرژی آسیب پذیر خواهند کرد.
سرمایه گذاری در فناوری فضایی مسیر دیگری را به سوی رشد اقتصادی پایدار ارائه می دهد، زیرا نوآوری را در چندین بخش تحریک می کند.
اولاً، ابتکارات فضایی نیازمند مهندسی پیشرفته، توسعه نرم افزار، رباتیک و مهارت های هوش مصنوعی است. پیشرفت در این زمینه ها باعث تقویت ظرفیت صنعتی داخلی و ایجاد فرصت هایی برای اشتغال با مهارت بالا می شود.
بنابراین، کشورهای خاورمیانه این فرصت را دارند که خود را به عنوان مراکزی برای نوآوری فضایی قرار دهند. این چندین مزیت دیگر از جمله فرصتهایی برای جذب سرمایهگذاری بینالمللی، ایجاد بازارهای رقابتی داخلی و ایجاد پایهای برای رشد اقتصادی بلندمدت ارائه میدهد.
علاوه بر این، شکل دادن به فرهنگ نوآوری به بهبود سطح کلی رقابت فناوری منطقه کمک می کند.
این فقط به منافع اقتصادی پیشنهادی مربوط نمی شود. فعالیت های مرتبط با فضا پیامدهای حیاتی برای امنیت ملی و استقلال استراتژیک دارند. ماهواره ها به عنوان ابزار ضروری برای ارتباطات، نظارت و ناوبری عمل می کنند که به کشورها کمک می کند تا به طور موثر به تهدیدات منطقه ای و جهانی پاسخ دهند.
اگر کشوری به خدمات ماهواره ای خارجی وابسته بماند، به ویژه در زمان افزایش تنش های ژئوپلیتیک، خود را آسیب پذیر می کند. بنابراین، این نتیجه میشود که ماهوارههای بومی و قابلیتهای پرتاب، داراییهای استراتژیک را در اختیار کشورهای خاورمیانه قرار میدهد که امنیت ملی را افزایش داده و اتکا به قدرتهای خارجی را کاهش میدهد.
ثانیاً، سیستمهای اطلاعاتی مبتنی بر فضا میتوانند دادههایی را ارائه دهند که برای دفاع و کنترل مرزها و همچنین نظارت دریایی حیاتی است.
ثالثاً، شرکت در مسابقه فضایی پیامدهای عمیقی برای اعتبار ملی و قدرت نرم دارد. دستاوردهای علمی در اکتشافات فضایی نشانگر پیچیدگی تکنولوژی و ظرفیت یک کشور برای نوآوری است.
برای مثال، سرمایهگذاری رو به رشد عربستان سعودی در زیرساختهای فضایی و همکاریهای بینالمللی، نشاندهنده تغییر به سمت رهبری فناوری در جهان عرب است.
در نهایت، دستاوردهای فضا به عنوان منبع غرور ملی عمل می کند. برنامه ها همچنین می توانند کاتالیزورهایی برای آموزش STEM باشند و به الهام بخشیدن به جوانان برای دنبال کردن مشاغل در علم، تحقیق و نوآوری کمک کنند. این امر به ویژه در منطقه ای که با جمعیت جوان به سرعت در حال رشد آن مشخص می شود بسیار مهم است.
به طور خلاصه، خاورمیانه از نظر مسابقه جدید فضایی جهانی که به سرعت در حال تکامل است، در لحظه ای حساس قرار دارد. کشورهای عربی فرصتی بی سابقه برای اثبات خود در این حوزه دارند که قطعاً به شکل گیری آینده قدرت جهانی کمک خواهد کرد.
این مزایا از تنوع اقتصادی و توسعه فناوری گرفته تا افزایش امنیت ملی و اعتبار بین المللی را شامل می شود. بنابراین این یک ضرورت استراتژیک ضروری برای کشورهای عرب است.
