تهران به دنبال «پیروزی مهندسی شده» از طریق زور و گفتگو است

محمدباقر قالیباف، مذاکره کننده ارشد ایران، در پیامی در 8 ژوئن 2026، استدلال کرد هدف از این گفتگوها عادی سازی با آمریکا نیست، بلکه پایان جنگ و ایجاد یک ترتیبات امنیتی جدید است. قابل توجه است که او دیپلماسی را به عنوان جایگزینی برای رویارویی معرفی نکرد. در عوض، قالیباف رویکرد تهران را ترکیبی از اقدام نظامی و دیپلماسی توصیف کرد و گفت که مذاکرات و تشدید تنش به طور همزمان در حال پیگیری است.

این پیام در بحبوحه تشدید تنش نظامی اخیر منتشر شد. در 7 ژوئن، ایران در پاسخ به حملات اسرائیل در لبنان، موشک‌های بالستیک به سمت شمال اسرائیل پرتاب کرد که باعث حملات اسرائیل به اهداف نظامی در داخل ایران شد. اگرچه مبادلات مستقیم روز بعد تا حد زیادی متوقف شد، اما پس از سقوط یک هلیکوپتر آپاچی ارتش ایالات متحده در نزدیکی تنگه هرمز در 9 ژوئن، تنش ها دوباره تشدید شد. رئیس جمهور دونالد ترامپ ایران را به سرنگونی هواپیما متهم کرد، اگرچه تهران مسئولیت آن را رد کرد. ایالات متحده متعاقبا زده است سایت های رادار و پدافند هوایی ایران در امتداد سواحل خلیج فارس. در 10 ژوئن، ایران با حملات موشکی و پهپادی علیه تأسیسات نظامی مرتبط با ایالات متحده در بحرین، کویت و اردن، جدی‌ترین تبادل مستقیم نظامی بین تهران و واشنگتن از زمان اجرای آتش‌بس را نشان داد.

قالیباف در صدای ضبط شده ای که رسانه های محلی به آن اشاره کرده اند، صراحتاً اقدام نظامی را با روند دیپلماتیک مرتبط دانسته است. وی با اشاره به عملیات اخیر در خلیج فارس و حملات موشکی ایران علیه اسرائیل، گفت که مذاکرات موفقیت آمیز مستلزم درک درست «هندسه میدان نبرد» است. قالیباف گفت دیپلماسی محدود به مذاکرات پشت درهای بسته و لبخندهای دیپلماتیک از همان ابتدا شکست خواهد خورد و عملیات نظامی به تنهایی نمی تواند تمام حقوق ایران را تامین کند.

این اظهارات حاکی از آن است که ایران به فشار نظامی – از جمله حملات موشکی اخیر و تهدیدات منطقه‌ای – نه به عنوان انحراف از دیپلماسی، بلکه به عنوان ابزاری برای تقویت اهرم‌های خود در میز مذاکره و شکل‌دهی به شرایط هرگونه توافق نهایی می‌نگرد. این به دنبال هشدارهای بسیاری از ناظران ایران مبنی بر عدم تمایل آشکار ترامپ به استفاده از زور برای نشان دادن یک پیروزی نظامی قاطع‌تر از اواسط آوریل، با تاکید بر مذاکرات، تهران را متقاعد کرده است که تشدید تنش نظامی می‌تواند برای وادار کردن واشنگتن به دادن امتیازات بیشتر مفید باشد.

نور نیوزوابسته به شورای عالی امنیت ملی ایران، تفسیر کرد سخنان قالیباف به عنوان طرحی برای تلفیق زور و دیپلماسی. این نشریه اقدام نظامی را به عنوان “موتور مولد نیرو” توصیف کرد که دشمنان را از تفکر حملات بیشتر باز می دارد و دیپلماسی را مکانیزمی برای تبدیل دستاوردهای میدان جنگ به دستاوردهای سیاسی، قانونی و اقتصادی به تصویر می کشد. اگر این تفسیر درست باشد، هدف تهران نه سازش است و نه رویارویی همیشگی، بلکه آن چیزی است که مقاله آن را «پیروزی مهندسی شده» می‌نامد که از طریق ترکیبی از فشار نظامی و مذاکره استراتژیک به دست آمده است.

قالیباف به محاصره بنادر ایران توسط نیروی دریایی آمریکا اشاره نکرد، اما نادیده گرفتن تأثیر آن دشوار است. تهران پس از دو ماه محدودیت صادرات نفت با آن مواجه است نصب فشار مالی و کمبود شدید ارز. اختلال جزئی آن در عبور و مرور از طریق تنگه هرمز به افزایش قیمت جهانی انرژی کمک کرده است، اما شوک اقتصادی تاکنون در سطحی باقی مانده است که اقتصادهای بزرگ بدون آشفتگی جدی جذب کرده اند. قیمت نفت به طور قابل توجهی بالاتر از سطح قبل از جنگ است، اما به اندازه کافی افزایش نیافته است که واشنگتن را مجبور به پذیرش خواسته های تهران کند. این ممکن است یک درک نگران کننده برای تهران باشد: هزینه های تحمیل شده به دشمنان تا کنون کمتر از هزینه های تحمیل شده به خود ایران بوده است. قالیباف با اشاره به آنچه به عنوان نقشه دشمن برای «تضعیف مقاومت مردم و ایجاد اشتباه محاسباتی در بین مسئولان» توصیف کرد، گفت: تصدیق آشکار بدتر شدن وضعیت اقتصادی.

به نظر می رسد تهران شرط بندی کرده است که تشدید تنش نظامی محدود می تواند واشنگتن را مجبور به پذیرش یک توافق موقت کند که فشار اقتصادی و نظامی را بدون وادار کردن جمهوری اسلامی به تسلیم شدن دارایی های استراتژیک اصلی خود – یعنی برنامه هسته ای، زرادخانه موشک های بالستیک و زیرساخت های نیابتی منطقه ای، کاهش می دهد.