ارزیابی همکاری های فنی- نظامی روسیه و افغانستان

عکس فوری اطلاعات اجرایی

این گزارش به بررسی توافقنامه همکاری نظامی-تخنیکی امضا شده بین روسیه و طالبان افغانستان می پردازد و اهمیت آن را در زمینه روابط گسترده تر مسکو-کابل ارزیابی می کند.

این گزارش همچنین منطق استراتژیک تعامل مسکو را شناسایی می کند و پیامدهای آن را برای بازیگران منطقه ای و غربی در نظر می گیرد.

زمینه

• در 27 مه 2026روسیه و طالبان افغانستان مفاد توافقنامه همکاری نظامی-تخنیکی را در حاشیه کنفرانس بین المللی امنیت مسکو علنی نشده اند. آنچه تأیید می شود این است که هر دو طرف آن را در چارچوب گسترش همکاری های دوجانبه تنظیم کرده اند. هیچ جزئیات خاصی در مورد تجهیزات، انتقال، یا تعهدات عملیاتی به طور رسمی فاش نشده است.
• روسیه به طور رسمی شناخته شده است دولت طالبان در جولای 2025، تبدیل به اولین قدرت بزرگی شد که این کار را انجام داد و متعاقباً این جنبش را از فهرست سازمان های تروریستی ممنوع حذف کرد. توافقنامه 28 مه نشان دهنده تحکیم عملیاتی این موضع دیپلماتیک است.
• موقعیت نظامی طالبان به میزان قابل توجهی بدتر شده است. پس از ماه ها درگیری مسلحانه در امتداد خط دیورند، پاکستان اعتصاب می کند در اوایل سال 2026 زیرساخت های نظامی طالبان را نابود کرد. مهمات استاندارد ناتو که در سال 2021 به ارث رسیده اند تا حد زیادی تخلیه شده، فروخته شده یا غیرقابل استفاده هستند. بودجه دفاعی کابل همچنان در کسری مزمن است.
• در داخل، رژیم با بی ثباتی فزاینده ای مواجه است: رقابت قومی بین گروه های طالبان پشتون و تاجیک به خشونت تبدیل شده است. بدخشانبا تمرکز بر کنترل درآمدهای معدن طلا. بررسی های امنیتی اضطراری در 21 مه، درست چند روز قبل از سفر مسکو، در مزارشریف برگزار شد.
• به موازات آن، مسکو و کابل روابط اقتصادی گسترده تری را توسعه داده اند: تجارت دوجانبه بین افغانستان و روسیه در سال 2025 افزایش یافت، با ارقام بیش از 530 میلیون دلار آمریکا، و مقامات روسی با استناد به موارد دیگر افزایش 2.6 برابری در دو ماه اول سال 2026

چرا مهم است؟

با توجه به عدم وجود شرایط فاش شده، اهمیت آنی توافقنامه به جای عملیاتی، سیاسی است. مسکو و کابل در حال برقراری ارتباط (با یکدیگر، بازیگران منطقه ای و غرب) هستند که رابطه آنها از آستانه عبور کرده است: از عملگرایی غیررسمی تا همکاری نهادینه شده.

برای طالبان، توافقنامه دفاعی با یکی از اعضای دایمی شورای امنیت سازمان ملل، مشروعیت بین المللی را به همراه دارد. که هیچ رابطه دیگری در حال حاضر ارائه نمی دهد. برای روسیه، این توافق نامه اهرم فشار را بدون تعهد به تعهدات خاصی که می تواند واکنش فوری پاکستان یا آسیای مرکزی را برانگیزد، رسمیت می بخشد.

تفسیر توافق مسکو تقریباً منحصراً بر بعد نظامی متمرکز شده است. این خطر الگوی ساختاری را از دست می دهد: روسیه به طور همزمان در حال ایجاد روابط نظامی، اقتصادی، زیرساختی و نهادی با افغانستان است و وابستگی های متقابل ایجاد می کند که یکدیگر را تقویت می کنند.

روسیه به دهلیز ترانس-افغان به عنوان بخشی از استراتژی لجستیک آنبا برآوردهای اولیه 8 تا 15 میلیون تن بار در سال و توسعه ترانس افغانستان را به عنوان گسترش احتمالی کریدور حمل و نقل شمال-جنوب خود به پاکستان و هند می داند. وزرای حمل و نقل روسیه و ازبکستان توافقنامه هایی را برای انتقال به مرحله توسعه پروژه راه آهن ترانس-افغان امضا کردند که هدف آن توسعه دهلیزهای حمل و نقل بین المللی از جنوب تا پاکستان است.

زیرزمین افغانستان یکی از ابعادی است که اغلب در روابط روسیه و طالبان نادیده گرفته می شود. سرپرست وزارت صنعت و تجارت کشور با بیان اینکه کشور دارای ذخایر بسیار زیادی لیتیوم و مس و همچنین سنگ های قیمتی است، ابراز امیدواری کرد که شرکت های روسی در این زمینه سرمایه گذاری کنند.

مسکو هیچ نیاز صنعتی فوری به آن ندارد لیتیوم افغانستان همانطور که آن را نگه می دارد سومین ذخایر بزرگ لیتیوم در جهاناما قرار دادن شرکت‌های روسی به‌عنوان سهامداران اولیه در استخراج افغانستان ممکن است یک هدف دوگانه داشته باشد: ایجاد درآمد برای رژیم طالبان (و در نتیجه تثبیت شریک) و در عین حال ممانعت از دسترسی غرب یا منحصراً چین به ذخایر مهم استراتژیک.

سفیر امارت اسلامی در روسیه دارد بیان کرد کابل مناسب می‌داند که مشارکت فعال را از سر بگیرد سازمان همکاری شانگهای (SCO)که افغانستان کشور ناظر آن است. ادغام سازمان همکاری شانگهای دولت طالبان را در چارچوب چندجانبه تحت تسلط روسیه و چین لنگر می‌اندازد و آن را بیشتر از فشارهای هنجاری غرب محافظت می‌کند.

هرگونه کمک نظامی-فنی روسیه به طالبان، صرف نظر از محتوای نامعلوم آن، یک تنش ساختاری با اسلام آباد. پاکستان رسمیت نظامی روسیه با کابل را حداقل به طور ضمنی خصمانه با توجه به جریانات جاری تفسیر خواهد کرد تضاد خط دیورند.

مسکو به احتمال زیاد این موضوع را از طریق ابهام عمدی مدیریت می کند: اظهارات علنی شویگو به جای تعهدات روسیه بر تعهدات غرب برای آزادسازی دارایی های افغانستان متمرکز بود.، قاب بندی که در عین حال که مسکو را به عنوان بازیگری مسئول نشان می دهد، بررسی دقیق را منحرف می کند. علاقه روسیه به خط آهن ترانس-افغان، که برای عبور از جنوب تا پاکستان طراحی شده است، انگیزه ای متعادل ایجاد می کند زیرا مسکو برای کارکرد این کریدور به همکاری پاکستان نیاز دارد. این ساختاری تناقض بین تسلیح کابل و خواستگاری اسلام آباد در صورت تشدید بیشتر در خط دیورند، بعید است که به طور پایدار مدیریت شود.

فراخوان عمومی شویگو روسیه را به عنوان حامی بهبود اقتصادی افغانستان می‌داند و در عین حال بار اخلاقی و مالی را بر دوش پایتخت‌های غربی می‌گذارد.. این چارچوب احتمالاً در انجمن‌های جهانی جنوب مورد توجه قرار می‌گیرد و پیام‌رسانی غربی را پیچیده می‌کند، به‌ویژه با توجه به دشواری دفاع از سیاست‌های مسدود کردن دارایی‌ها در قبال جمعیتی که با نیازهای حاد بشردوستانه مواجه است. تصمیم گیرندگان غربی باید پیش بینی کنند که این استدلال در محیط های چندجانبه، از جمله سازمان ملل، سازمان همکاری شانگهای و مجامع بالقوه مجاور بریکس به کار گرفته شود.

چندپارگی داخلی طالبان، به ویژه مقاومت مسلحانه گروه های تاجیک در بدخشان، این خطر را ایجاد می کند که هر گونه همسویی روسیه با رهبری پشتون در قندهار توسط جناح های شمالی به عنوان مداخله خارجی به نمایندگی از رقبای آنها خوانده شود. نقش تاریخی مسکو در درگیری های دهه 1980 همچنان یک مرجع سیاسی زنده در شمال افغانستان است. در صورت تشدید درگیری داخلی، پرسنل روسیه یا منافع مرتبط با دولت طالبان می توانند به اهداف تبدیل شوند، همانطور که اتباع چین قبلاً در زمینه درگیری های جناحی بر سر عملیات استخراج طلا کشف کرده اند.

از میان تمامی عواملی که در پشت درگیری عمیق کرملین با طالبان قرار دارند، بُعد مبارزه با تروریسم در شرایط سیاسی داخلی به شدت احساس می شود.

را حمله به تالار شهر کروکوس در 22 مارس 2024، بدترین حمله تروریستی روسیه در دو دهه گذشته را تشکیل داد و توسط ارتش روسیه انجام شد. دولت اسلامی ولایت خراسان (ISKP، شعبه مستقر در افغانستان و آسیای مرکزی). این حمله ارتباط بین شبکه های شبه نظامی مستقر در افغانستان و تهدیدات مستقیم علیه خاک روسیه را نشان داد.

یک انگیزه مهم پشت به رسمیت شناختن طالبان توسط مسکو، در واقع، آشکارا امیدواری کرملین برای همکاری با این گروه در مقابله با ISKP، که تلاش کرده است تا به فضای پس از شوروی گسترش یابد. حذف طالبان از فهرست سازمان‌های تروریستی در آوریل 2025، تا حدی پیش‌شرط این همکاری بود که موانع قانونی و نهادی برای اشتراک‌گذاری رسمی اطلاعات و عملیات مشترک امنیتی را برطرف کرد.

قبل از امضای قرارداد 28 می، شویگو بیان کرد که بین 18.000 تا 23.000 جنگجو مرتبط با بیش از 20 گروه مسلح در افغانستان فعالیت می کنند. و به طور خاص اشاره کرد که داعش-ک تقریباً 3000 عضو در کشور دارد. این چارچوب عمومی توافق نظامی-فنی در زمینه های دفاعی را توجیه می کند و به مخاطبان داخلی سیگنال می دهد که مسکو فعالانه تهدید را مدیریت می کند.

با این حال، دستاوردهای ضد تروریسم روسیه از این توافق به لحاظ ساختاری محدود است. طالبان حضور ارضی ISKP را تنزل داده است، اما پیوسته برای از بین بردن سلول های شهری مخفی آن تلاش کرده است.

اتباع آسیای مرکزی، به ویژه تاجیک ها، بسیاری از حملات اخیر ISKP را انجام داده اند توطئه ها در اروپا و روسیه، نشان می دهد که مسائل سیستمی در تاجیکستان امکان عضوگیری قابل توجه تروریست ها را فراهم می کند، خط لوله رادیکال سازی که نه طالبان و نه مسکو نمی توانند به تنهایی از طریق همکاری نظامی به آن رسیدگی کنند.

نتیجه گیری

توافقنامه فنی- نظامی روسیه و طالبان که به صورت جداگانه در نظر گرفته شده است، با توجه به عدم وجود شرایط فاش شده از اهمیت قابل ارزیابی محدودی برخوردار است. اهمیت آن در عوض در چیزی است که در یک الگوی گسترده تر نشان می دهد: مسکو به طور روشمند در حال ایجاد یک رابطه چند حوزه ای با کابل است (نظامی، اقتصادی، زیرساختی و نهادی) که برای ایجاد نفوذ پایدار بدون توجه به ثبات داخلی امارت اسلامی طراحی شده است.

بعد معدنی و کریدور ترانس-افغان، زوایای استراتژیک گزارش نشده هستند که شایسته توجه تحلیلی بیشتر است. تنش حل نشده مرکزی در استراتژی روسیه در افغانستان همچنان باقی است سوال پاکستانn: مسکو ممکن است نتواند به طور همزمان طالبان را مسلح کند و همکاری پاکستان را برای جاه طلبی های ترانزیت منطقه ای خود حفظ کند. اینکه کرملین چگونه از این تناقض عبور می کند، شاخص اصلی محتوای استراتژیک واقعی توافق خواهد بود.