گزارشگران بدون مرز (RSF) روز گذشته گزارشی را به مناسبت روز جهانی پناهندگان منتشر کرد و اعلام کرد که مهاجرت اجباری خبرنگاران در سراسر جهان افزایش یافته است. بر اساس یافته های این سازمان، این گزارش تمرکز ویژه ای بر وضعیت رسانه ها در افغانستان، میانمار و روسیه دارد. این سازمان گفت که تعداد کشورهای مبدا روزنامه نگاران مهاجر طی پنج سال دو برابر شده است. بر اساس این گزارش، بین سال های 2021 تا 2025، 1468 روزنامه نگار از حداقل 65 کشور مجبور به ترک کشورهای خود شده اند. آنها به دلیل تهدید، زندان یا خطر مرگ فرار کردند و در نتیجه چندین منطقه از جهان بدون حضور رسانه های مستقل رها شده اند.
گزارشگران بدون مرز می گویند که افغانستان پس از سقوط به دست طالبان، به مرکز جهانی مهاجرت اجباری خبرنگاران تبدیل شده است. به گفته این سازمان، از سال 2021 تاکنون 677 خبرنگار افغانستان را ترک کرده اند که نیمی از موارد ثبت شده توسط گزارشگران بدون مرز را تشکیل می دهد.
این گزارش میگوید که این روزنامهنگاران اکنون در ۲۸ کشور پراکنده هستند و یکی از بزرگترین خسارات رسانههای مستقل در تاریخ مدرن هستند. با این حال، بسیاری از آنها حتی در کشورهایی که به عنوان پناهگاه موقت به آنها نقل مکان کرده اند، امن نیستند. در سال 2025، 82 روزنامه نگار دیگر نیز به تبعید رفتند.
گزارشگران بدون مرز گفت که بسیاری از خبرنگاران از افغانستان حتی در کشورهایی که به طور موقت در آن اقامت دارند، در امان نیستند. بر اساس این گزارش، پاکستان در سال 2023 اقدام به اخراج اجباری پناهجویان کرد که طی آن حداقل 50 خبرنگار به افغانستان بازگردانده شدند. در داخل افغانستان، طالبان به سرکوب خود ادامه داده اند و پنج خبرنگار رسما در بازداشت به سر می برند.
داده های گزارشگران بدون مرز (RSF) نشان می دهد که تبعید روزنامه نگاران در سراسر جهان روندی به شدت رو به افزایش است. طی پنج سال گذشته، تعداد کشورهایی که کارکنان رسانه مجبور به فرار به آنها شدهاند دو برابر شده و از ۱۹ کشور در سال ۲۰۲۱ به ۴۰ کشور در سال ۲۰۲۵ رسیده است.
در این گزارش تشدید بحران های سیاسی و امنیتی در نقاط مختلف جهان عامل اصلی گسترش این پدیده است. جنگ، وجود جنایت سازمانیافته، فشار کارتلهای مواد مخدر و سرکوبهای اقتدارگرایانه از جمله دلایل اصلی فرار روزنامهنگاران در نظر گرفته میشود.
گزارشگران بدون مرز گفتند که تهاجم تمام عیار روسیه به اوکراین نقطه عطفی در سرکوب رسانه ها بود و باعث شد 160 روزنامه نگار روسی با کمک این سازمان به تبعید بروند. بر اساس این گزارش، مسکو سرکوب خود را به خارج از مرزهای خود نیز گسترش داده و ده ها کارمند رسانه را به صورت غیابی محاکمه کرده است. این سازمان گفت که با وجود این فشارها، 63 رسانه مستقل روسی در خارج از کشور فعالیت می کنند و میلیون ها مخاطب در روسیه دارند.
در این گزارش آمده است که در میانمار بیش از 100 خبرنگار تحت حمایت سازمان گزارشگران بدون مرز از زمان کودتای نظامی سال 2021 مجبور به ترک این کشور شده اند و در مجموع 300 خبرنگار میانماری برای فرار از فضای ترس و وحشت به تایلند پناه برده اند.
گزارشگران بدون مرز گفت که در آفریقا، درگیری ها در مناطقی مانند “ساحل” و جمهوری دموکراتیک کنگو راه های جدیدی را برای تبعید باز کرده است. بر اساس این گزارش، در آمریکای لاتین، عواملی مانند بی ثباتی نهادی و فشار کارتل های مواد مخدر در کشورهایی مانند مکزیک، کلمبیا و ونزوئلا، روزنامه نگاران را مجبور به ترک کشورهای خود می کند.
در این گزارش آمده است که مصر و ترکیه از جمله کشورهایی هستند که به طور همزمان میزبان خبرنگاران خارجی هستند و در عین حال کارکنان رسانه های خود را نیز سرکوب می کنند. این گزارش تصریح می کند که مصر پناهگاه بیش از 300 روزنامه نگار فراری از جنگ سودان و همچنین خبرنگاران فلسطینی و سوری است، اما در عین حال یکی از بزرگترین زندان های روزنامه نگاران در جهان به شمار می رود.
بر اساس این گزارش، در حال حاضر 18 خبرنگار در آن کشور زندانی هستند و حداقل 11 روزنامه نگار مصری در این مدت کشور خود را ترک کرده اند. به گفته گزارشگران بدون مرز، ترکیه نیز در وضعیت مشابهی قرار دارد. در این گزارش آمده است که در حالی که ترکیه به عنوان مرکز منطقه ای پذیرای پناهجویان است، حداقل 10 روزنامه نگار ترک برای فرار از چالش های کار مستقل از کشور فرار کرده اند.
در عین حال، گزارشگران بدون مرز 10 توصیه در سه حوزه برای حمایت از خبرنگاران ارائه کرده است. این سازمان از کشورهای میزبان خواسته است تا با اعطای ویزاهای بلندمدت و قابل تمدید، مسیر مجوزهای کار و اقامت برای خبرنگاران را تسهیل کنند و با ایجاد مکانیسم های قانونی برای محافظت در برابر آزار و اذیت آنلاین و سرکوب فراملی، گام های عملی بردارند.
گزارشگران بدون مرز همچنین خواستار تامین بودجه پایدار برای سازمان های رسانه ای در تبعید، ارائه معافیت های مالیاتی و ایجاد فضاهای کاری مشترک شده است. این سازمان تاکید کرد که حمایت از توسعه فناوریهای دور زدن سانسور، تشویق رسانهها به دریافت گواهینامههای استاندارد سردبیری و تامین مالی برنامههای آموزشی در زمینههایی مانند امنیت سایبری و مدیریت مالی باید در راس اولویتهای کشورها باشد.
این سازمان تاکید کرد که آمار ارائه شده صرفا بر اساس موارد ثبت شده و بررسی شده توسط دفاتر آن است. به گفته این سازمان، این ارقام تنها بخش کوچکی از یک بحران بسیار بزرگتر را نشان می دهد و تمام مسیرهای پیچیده و ابعاد کامل پدیده تبعید را پوشش نمی دهد. در این گزارش آمده است که روند کنونی نشان می دهد که تبعید پایان تهدیدها نیست، بلکه آغاز چالش هایی مانند اخاذی، سوء استفاده اداری و شرایط ناپایدار زندگی برای خبرنگاران است.
نسخه فارسی این گزارش را می توانید در اینجا بخوانید:
