اسپانیایی که 40 سال پیش در اروپا را زد، کشوری بود که تازه از 40 سال دیکتاتوری بیرون آمده بود.
گذار دموکراتیک اسپانیا که از برخی جهات هنوز شکننده است، در یکپارچگی اروپایی یک لنگر نهادی یافت، تضمینی برای عدم بازگشت آزادی هایی که به دست آورده بود.
فیلیپه گونزالس، که در سال 1977 به عنوان رهبر اپوزیسیون سوسیالیست درخواست عضویت داده بود و اکنون به عنوان نخست وزیر حکومت می کند، به وضوح متوجه شد: پیوستن به اروپا فقط جنبه اقتصادی نداشت. این بیانیه هویت سیاسی بود. اسپانیا در حال پیوستن مجدد به جامعه کشورهای دموکراتیک بود که فرانکوئیسم آن را از آن حذف کرده بود.
ارقام مربوط به آن اسپانیا در سال 1986 نشان می دهد که نقطه شروع چقدر عقب بوده است: درآمد سرانه حدود 7300 یورو، امید به زندگی 76 بوده و جمعیت هنوز به 38 میلیون نفر رسیده است.
صادرات به سختی 4.9 درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل می دهد و زیرساخت ها چندین دهه از استانداردهای اروپایی عقب مانده است. چهل سال بعد، درآمد سرانه بالای 31000 یورو است، امید به زندگی به 84 رسیده و صادرات به 34 درصد تولید ناخالص داخلی رسیده است.
هیچ یک از این تحولات را نمی توان از عضویت اتحادیه اروپا جدا کرد.
سالهای اولیه: باز شدن و شوک
مراحل اولیه ادغام آسان نبود. اسپانیا باید با باز شدن ناگهانی بازار خود به روی رقابت اروپایی روبرو می شد که باعث تنش در کل بخش های اقتصاد، به ویژه در صنعت و کشاورزی شد.
سیاست مشترک کشاورزی (CAP) عمیقاً نواحی روستایی اسپانیا را تغییر داد و باعث ایجاد تغییرات دردناک و همچنین باز شدن بازارهای جدیدی برای محصولات مدیترانه ای شد. روغن زیتون، میوه، شراب: کشاورزی اسپانیا در اروپا مرحله ای برای گسترش یافت که تا آن زمان غیرقابل تصور بود.
در همان زمان، وجوه ساختاری اروپایی شروع به سرازیر شدن به کشوری کرد که شدیداً به آنها نیاز داشت. بزرگراه هایی که اکنون شبه جزیره را به هم متصل می کنند، قطارهایی که از کشور عبور می کنند، بنادر مدرن، سیستم های مخابراتی: همه اینها تا حد زیادی با حمایت مالی بروکسل ساخته شده است.
در چهار دهه، اسپانیا بیش از 185 میلیارد یورو از بودجه اروپا برای زیرساخت ها، اشتغال، نوآوری و توسعه منطقه ای دریافت کرده است. بدون آن تزریق، نوسازی نسلها بیشتر طول میکشید.
نماد غیرمنتظره آن سالهای اولیه، برنامه اراسموس بود که توسط جامعه اروپایی در سال 1987 راهاندازی شد. آنچه به عنوان یک ابتکار مبادله دانشگاهی ساده آغاز شد، به تدریج به تجربه تعیینکننده یک نسل تبدیل شد.
اسپانیا به کشوری تبدیل شد که بیشترین دانشجویان اراسموس را در سراسر اروپا دریافت می کند و بیش از 1.6 میلیون اسپانیایی در این برنامه در این چهار دهه شرکت کرده اند. برای بسیاری از جوانان، اراسموس فقط یک ترم در خارج از کشور نبود: این اولین باری بود که آنها واقعا احساس اروپایی می کردند.
ماستریخت و رویای ارز واحد
سال 1992 نقطه عطفی برای تمام اروپا بود و اسپانیا به طور کامل از اهمیت آن آگاه بود. امضای معاهده اتحادیه اروپا در ماستریخت، جامعه اقتصادی اروپا را به اتحادیه اروپا تبدیل کرد و راه را برای ارز واحد باز کرد.
برای اسپانیا، ماستریخت همچنین به معنای پذیرش تعهدات همگرایی اقتصادی بود که مستلزم اصلاحات عمیق بود: کنترل کسری بودجه، کنترل تورم، انضباط بودجه. بهای داشتن یک صندلی در بالای جدول بود.
به موازات آن، سال 1995 یکی دیگر از دستاوردهای بزرگ پروژه اروپایی را به ارمغان آورد: اجرایی شدن موافقتنامه شینگن در اسپانیا، در کنار آلمان، فرانسه، بلژیک، لوکزامبورگ، هلند و پرتغال.
برای اولین بار در تاریخ مدرن، شهروندان می توانند بدون نشان دادن پاسپورت خود از مرزهای داخلی اروپا عبور کنند. منطقه شینگن فقط یک راحتی برای گردشگران نبود. این تجسم فیزیکی یک ایده بود: اینکه در اروپا، آزادی حرکت مردم یک حق است، نه یک امتیاز.
و سپس یورو رسید. در 1 ژانویه 1999، اسپانیا به یکی از یازده کشور موسس منطقه یورو تبدیل شد و ارز واحد را برای معاملات مالی و تجاری پذیرفت.
در 1 ژانویه 2002، اسکناس و سکه به جیب شهروندان رسید و پستا برای همیشه ناپدید شد. لحظهای پر از احساس و همچنین با مالیخولیایی خاصی بود: پستا در حال رها شدن بود، ارزی با قرنها تاریخ، اما چیزی بزرگتر به دست میآمد، احساس اشتراک در سرنوشت اقتصادی با صدها میلیون اروپایی.
در اجلاسی که در دسامبر 1995 در مادرید برگزار شد، سران اروپایی سرانجام بر سر نام واحد پول جدید یعنی یورو به توافق رسیدند.
رهبری نهادی در پنج نوبت
در طول این 40 سال، اسپانیا خود را به بهره مندی از پروژه اروپایی محدود نکرده است: به ساخت آن نیز کمک کرده است. از سال 1986، این کشور در پنج نوبت ریاست شورای اتحادیه اروپا را برعهده داشته است، آخرین مورد در نیمه دوم سال 2023، با شعار “اروپا، نزدیکتر”، و آن را به یکی از کشورهای عضو متعهد به پیشبرد نهادی اتحادیه تبدیل کرده است.
سه رئیس پارلمان اروپا و 9 کمیسیونر اروپایی در این چهار دهه اسپانیایی بوده اند، حضوری که نشان دهنده وزن فزاینده اسپانیا در معماری سیاسی اروپا است.
اسپانیا همچنین به طراحی برخی از مهم ترین سیاست های اتحادیه اروپا کمک کرده است. این کشور نقش پیشرو در توسعه سیاست انسجام و در تقویت بعد اجتماعی اتحادیه اروپا ایفا کرد.
این در گنجاندن مکانیزم تحریم برای کشورهایی که ارزشهای اساسی اتحادیه را نقض میکنند، در معاهده آمستردام مؤثر بود. و برای چندین دهه نقش متمایز به عنوان پلی بین اروپا و ایبرو-آمریکا را ایفا کرده است و از پیوندهای تاریخی، فرهنگی و زبانی خود با آمریکای لاتین برای تقویت پیش بینی خارجی اتحادیه اروپا استفاده می کند.
بحران بزرگ و آزمون یورو
سال های رکود بزرگ به طرز وحشیانه ای قدرت پروژه اروپایی و انعطاف پذیری اسپانیا را آزمایش کرد. بحران مالی سال 2008 باعث رکود ویرانگر در کشور شد: بیکاری در سال 2013 به بالای 26 درصد رسید، بخش ساخت و ساز سقوط کرد و سیستم مالی مجبور شد تا حدی با بودجه اروپا نجات یابد.
سیاست های ریاضتی تحمیلی از بروکسل به نارضایتی عمیق اجتماعی دامن زد و شک و تردید اروپایی ها را در میان بخش هایی از جمعیت که بار عمده این کاهش ها را متحمل شده بودند، تغذیه کرد.
با این حال، اسپانیا یورو یا پروژه اروپایی را رها نکرد. این کشور اصلاحات و بهبود را در چارچوب اتحادیه اروپا انتخاب کرد و از سال 2014 وارد چرخه رشدی شد که یکی از قوی ترین ها در منطقه یورو بود. اگرچه دردناک بود، اما این بحران همچنین نشان داد که عضویت در اتحادیه اروپا یک شبکه ایمنی ارائه می دهد که به تنهایی غیرقابل تصور بود.
نجات بانکی هماهنگ شده توسط نهادهای اروپایی، مکانیسم های همبستگی مالی، دسترسی به بازارهای سرمایه تحت حمایت بانک مرکزی اروپا: بدون اروپا، پیامدها می توانست بسیار شدیدتر باشد.
همهگیری و بودجههای Subsequent GenerationEU
اگر بحران 2008 آزمونی برای استقامت بود، همهگیری کووید-19 در سال 2020 چیز دیگری بود: نشانی از اینکه همبستگی اروپایی میتواند به اشکال جدید و جاهطلبانهتر تبدیل شود.
برای اولین بار در تاریخ ادغام اروپا، اتحادیه برای تامین مالی بهبودی کشورهای عضو، بدهی مشترک خود را پذیرفت. وجوه NextGenerationEU بیش از 140 میلیارد یورو کمک بلاعوض و وام در اختیار اسپانیا قرار داد که بزرگترین تزریق منابع اروپایی در تاریخ این کشور است.
این بیماری همه گیر همچنین یادآور این بود که وقتی کار می کند، همبستگی اروپا یک دارایی فوق العاده است. هماهنگی در خرید واکسن، گواهی اروپایی کووید که امکان بازگرداندن تحرک را فراهم کرد، پاسخ مشترک به یک تهدید بیسابقه: همه اینها به شهروندان اروپایی، از جمله اسپانیاییها، نشان داد که پروژه اتحادیه اروپا فقط یک بازار نیست، بلکه جامعهای با سرنوشت مشترک است.
چهل سال تحول
اعداد داستان قدرتمندی را بیان می کنند. صادرات کالاهای اسپانیا از 12.6 میلیارد یورو در سال 1986 به 141.5 میلیارد در سال 2024 افزایش یافت. تولید ناخالص داخلی واقعی از زمان الحاق بیش از 100 درصد رشد داشته است. امید به زندگی در چهار دهه گذشته هشت سال افزایش یافته است.
جمعیت بیش از 10 میلیون نفر افزایش یافته است که عمدتاً به لطف مهاجرتی است که با رفاه اروپا امکان پذیر شده است. و بیش از 1.4 میلیون جوان اسپانیایی از طرح تضمین جوانان اروپا برای شروع کار بهره مند شده اند.
پدرو سانچز، نخست وزیر اسپانیا، این روز را در حساب کاربری x.com خود مشخص کرده و تاکید کرده است که اتحادیه اروپا خانه و آینده اسپانیایی ها و همچنین امتیاز و مسئولیت آنهاست.
چالش های 40 سال آینده
سالگرد تنها زمانی برای جشن نیست. همچنین لحظه ای برای تأمل صادقانه در مورد آنچه هنوز ساخته شده باقی مانده است. نابرابری های سرزمینی بین جوامع خودمختار همچنان قابل توجه است.
گذار سبز، پیری جمعیت، تحول دیجیتال و جریان های مهاجرت چالش هایی را ایجاد می کند که هیچ کشوری به تنهایی نمی تواند با آنها روبرو شود. تهاجم روسیه به اوکراین نقشه امنیتی اروپا را تغییر داده و اسپانیا را وادار می کند تا سهم خود را در دفاع مشترک بازنگری کند، همانطور که در درگیری آمریکا و ایران و تهدید علیه پایگاه های اروپایی نیز شاهد بودیم.
نسلهای جدید که بزرگ شدهاند و هیچ واقعیتی جز واقعیت اروپایی نمیدانند، انتظار دارند اتحادیه به این چالشها واکنش مؤثرتری نشان دهد. برای آنها اروپا یک دستاورد تاریخی نیست که باید از آن دفاع کرد، بلکه نقطه شروعی برای بهبود است. این تقاضا، نه اینکه تهدیدی برای پروژه باشد، شاید بهترین تضمین آن برای آینده باشد.
چهل سال از آن شب ژانویه 1986 می گذرد، اکنون عضویت اروپا چنان بدیهی تلقی می شود که تصور اسپانیا در خارج از آن دشوار است.
