توسط امیلی راتلج، دانشگاه آزاد
(مکالمه) – جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران سایه طولانی بر خلیج فارس انداخته است. بسیاری از اقتصادهای تشکیل دهنده گروه منطقه ای شورای همکاری خلیج فارس – بحرین، کویت، عمان، قطر، امارات متحده عربی (امارات متحده عربی) و عربستان سعودی – را تحت فشار شدید قرار داده است.
از زمان آغاز جنگ در ماه فوریه، بانک جهانی پیشبینی رشد تولید ناخالص داخلی 2026 منطقه را کاهش داده است. 4.4% تا فقط 1.3%. برخی از اندیشکده ها، از جمله Oxford Economics، حتی آن را پیش بینی کنید برخی از اقتصادهای شورای همکاری خلیج فارس در نیمه دوم سال وارد رکود خواهند شد.
با این حال، اثرات از جنگ در منطقه متفاوت بوده است. در حالی که کشورهای خلیجفارس اغلب به عنوان یک بلوک اقتصادی واحد در نظر گرفته میشوند که با وابستگی مشترک به هیدروکربنها محدود شدهاند، این درگیری تفاوتهای قابل توجهی را در آسیبپذیری اقتصادی و انعطافپذیری آنها آشکار کرده است.
کشورهایی مانند قطر و کویت با بسته شدن موثر تنگه هرمز، صادرات نفت و گاز خود را به طور جدی مختل کرده اند. اما عربستان سعودی و امارات که به زیرساخت های کنارگذر دسترسی دارند، تا حدی توانسته اند دور زدن این محدودیت.
عربستان سعودی دارد منحرف شده است 7 میلیون بشکه نفت خام در روز از طریق خط لوله شرق به غرب خود، به آن اجازه می دهد نفت از ینبع در دریای سرخ صادر کند. در همین حال امارات از خط لوله حبشان به فجیره برای صادرات استفاده کرده است. 1.8 میلیون بشکه نفت هر روز از خلیج عمان.
این زیرساخت به هر دو کشور این امکان را داده است که از افزایش قیمت جهانی نفت سرمایه گذاری کنند. عربستان سعودی آرامکو، شرکت نفت دولتی عربستان سعودی، گزارش شده است جهش 26 درصدی سود در سه ماهه اول سال 2026.
اختلال در صادرات انرژی بخشی از ماجراست. جنگ همچنین آسیب فیزیکی قابل توجهی به زیرساخت های انرژی در سراسر منطقه وارد کرده است. تاکنون حدود 80 تاسیسات انرژی، از کارخانه های تولید گرفته تا پالایشگاه ها و خطوط لوله، هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفته اند.
ترمیم این آسیب ماهها – و در برخی موارد سالها – طول میکشد برآورد شده است 58 میلیارد دلار آمریکا) پس از پایان جنگ. به ویژه صنعت گاز طبیعی مایع قطر آسیب جدی دیده است. قطر انرژی، شرکت دولتی انرژی، می گوید تعمیر مرکز صنعتی راس لافان به تنهایی تا پنج سال طول خواهد کشید.
تنوع خلیج فارس
کشورهای شورای همکاری خلیج فارس راهبردهایی را برای تنوع بخشیدن به اقتصاد خود به دور از وابستگی به هیدروکربن ها اتخاذ کرده اند. گردشگری و هوانوردی دو رکن اصلی این امر هستند و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس سرمایه گذاری زیادی در این بخش ها انجام می دهند. خلیج اکنون خانه برخی از شلوغ ترین مراکز فرودگاه بین المللی در جهان است.
اما این صنایع نیز در اثر جنگ آسیب دیده اند. شرکت تحلیل مالی، مودیز، اخیرا پیشنهاد داده است که اشغال هتل در دبی قرار است در سه ماهه دوم سال 2026 از 80 درصد قبل از جنگ به 10 درصد کاهش یابد. برخی از حملات ایران بوده است هدف قرار گرفته است مناطق غیرنظامی، از جمله هتل ها و ساختمان های مسکونی، که گردشگران را ترغیب می کند که از آن دور بمانند.
جنگ ایران همچنین خطوط هوایی خلیج فارس مانند امارات، اتحاد و قطر ایرویز را تحت فشار مالی فزاینده ای قرار داده است. بیش از 30000 پرواز به خاورمیانه انجام شد لغو شد در ماه اول جنگ و قیمت سوخت جت – بزرگترین هزینه متغیر خطوط هوایی – نسبت به میانگین سالانه 90 درصد افزایش یافته است.
بخش لجستیک یکی دیگر از حوزه های متنوع سازی خلیج فارس است. آن را به سرعت رشد کرده است از اوایل دهه 2000 به لطف موقعیت استراتژیک منطقه بین مسیرهای تجاری شرق به غرب. به عنوان مثال، بندر جبل علی امارات متحده عربی، اکنون یکی از بزرگترین بنادر کانتینری جهان و پایگاه شرکت تدارکات چند ملیتی دبی، DP World است.
با این حال جبل علی 40 درصد را دیده است. افت در عروق به دلیل جنگ، با تغییر مسیر کانتینربرها به جایگزین هایی مانند صلاله در عمان و کلمبو در سریلانکا. و در حالی که DP World برای حفظ حرکت بار، کریدورهای زمینی اضطراری را به بنادر خارج از خلیج فارس باز کرده است، این مسیرها پرهزینه و ظرفیت محدودی دارند.
امارات متحده عربی و قطر نیز هر دو به عنوان قطب اصلی حمل و نقل هوایی عمل می کنند و به عنوان پل هایی برای حمل بار بین آسیا و اروپا عمل می کنند. اما این نیز تحت تأثیر جنگ قرار گرفته است. نرخ حمل و نقل افزایش یافته اند پس از حملات به دوبی و دوحه که منجر به توقف پروازها و بسته شدن فضای هوایی شد.
در بلندمدت، تأثیر اقتصادی جنگ بر اقتصادهای خلیج فارس به مدت و پیامد سیاسی آن بستگی دارد. اما خطرات به شدت به سمت پایین متمایل هستند. چشم انداز مالی برای برخی از ایالت های شورای همکاری خلیج فارس در حال بدتر شدن است، با سناریوهای متعددی که مخارج دولت بیش از درآمد است. بدهی بخش عمومی در برخی از ایالت های شورای همکاری خلیج فارس نیز در حال افزایش است.
مودیز دارد چشم انداز خود را کاهش داد در مورد بحرین که پیش از جنگ با مسائل مالی طولانی مدت از «ثبات» به «منفی» مواجه بود. این امر دسترسی بحرین به سرمایه بسیار مورد نیاز را دشوارتر می کند و هزینه های استقراض آتی را افزایش می دهد.
اقتصادهای شورای همکاری خلیج فارس درآمدهای مازاد نفت و گاز خود را از طریق صندوقهای ثروت دولتی سرمایهگذاری میکنند که به طور جمعی بین 4 تریلیون دلار و 6 تریلیون دلار آمریکا در دارایی های جهانی دولت ها احتمالاً از این بودجه برای حمایت از هزینه های داخلی برای بازسازی و تقویت دفاعی خود پس از جنگ استفاده می کنند.
این میتواند پتانسیل آینده آنها را برای تامین مالی پروژههای بزرگ متنوعسازی بلندمدت مانند شهر نئوم عربستان سعودی تضعیف کند. طرح هایی برای نئوم که در ابتدا به عنوان شهری خطی برای 9 میلیون نفر پیشنهاد شد. قبلا بوده اند در سال های اخیر به دلیل مسائلی از جمله فشارهای مالی کاهش یافته است.
دوحه، قطر. ©️ خوان کول.
از دست دادن موقعیت «پناهگاه امن» خلیج فارس به دلیل جنگ، و آسیب به شهرت ناشی از آن، به راحتی قابل برگشت نیست. حتی پس از پایان مناقشه، حق بیمه های ریسک بالاتری برای کسانی که در خلیج فارس تجارت می کنند ادامه خواهد داشت. اختلالات کشتیرانی ممکن است ماه ها طول بکشد تا رفع شود و بسته شدن طولانی مدت تنگه هرمز احتمالاً باعث تغییر مسیر دائمی خواهد شد.
اگر درگیری ادامه یابد، تغییرات ساختاری در زنجیره تامین جهانی ممکن است عمیق تر شود و هزینه های پایدار برای اقتصادهای خلیج فارس به همراه داشته باشد.
امیلی راتلج، مدرس ارشد اقتصاد، دانشگاه آزاد
این مقاله بازنشر شده است از گفتگو تحت مجوز Artistic Commons. را بخوانید مقاله اصلی.
