تولید و صادرات نفت ایران وارد افت شدیدی شده است

داده های جدید کشتیرانی و بازار انرژی نشان می دهد که بخش نفت ایران با شدیدترین اختلال در سال های اخیر مواجه است. نه تنها ترانزیت نفت خام ایران از طریق آب های منطقه در شش هفته گذشته به طور موثر متوقف شده است، بلکه چین – تنها مشتری عمده نفت جمهوری اسلامی – نیز به طور پیوسته خرید نفت خام ایران را کاهش داده است.

بر اساس داده‌های شرکت اطلاعاتی Kpler، واردات نفت چین از ایران در ماه‌های اخیر به شدت کاهش یافته است. تحویل در ماه مه 2026 نسبت به آوریل 2026 25 درصد کاهش یافته و نسبت به مارس 2026 38 درصد کاهش یافته است.

پالایشگاه های چینی در حال حاضر کمی بیش از یک میلیون بشکه در روز نفت ایران وارد می کنند. با این حال، این محموله‌ها مستقیماً از پایانه‌های صادراتی ایران نمی‌آیند، بلکه از ذخایر ذخیره‌سازی شناور ایران می‌آیند – نفت خام ذخیره‌شده در نفت‌کش‌هایی که در نزدیکی چین، مالزی، سنگاپور و دیگر آب‌های آسیایی لنگر انداخته‌اند.

ذخیره‌سازی شناور نفت ایران در آب‌های آسیایی از زمان آغاز به کار آمریکا به شدت کاهش یافته است کمپین محاصره دریایی علیه جمهوری اسلامی کپلر تخمین می زند که این ذخایر فراساحلی تقریباً 33 میلیون بشکه کاهش یافته و ایران را با حدود 89 میلیون بشکه نفت در انبارهای شناور باقی می گذارد.

همایون فلکشاهی، تحلیلگر ارشد شرکت کپلر، هشدار می‌دهد که اگر کمپین فشار دریایی علیه ایران ادامه یابد، تهران ممکن است ظرف 60 تا 70 روز از عرضه نفت قابل دسترس برای تحویل به چین به پایان برسد.

پیامدهای آن برای اقتصاد ایران می تواند شدید باشد. با توجه به داده ها از سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، ایران در سال گذشته حدود 2 میلیون بشکه در روز نفت خام، میعانات گازی و فرآورده های نفتی پالایش شده صادر کرده است. در همین حال، آمارهای منتشر شده توسط بانک مرکزی ایران نشان می‌دهد که درآمدهای نفتی تقریباً 65 درصد از کل صادرات کشور را تشکیل می‌دهد که نشان دهنده وابستگی عمیق اقتصاد به فروش هیدروکربن است.

در عین حال تولید نفت ایران به سرعت در حال کاهش است. ارقام اوپک نشان می دهد تولید نفت خام ایران در آوریل 2026 نسبت به سطح ثبت شده قبل از آغاز عملیات آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی در 28 فوریه 2026، 350 هزار بشکه در روز کاهش یافت. تولید ایران در آوریل 2026 تقریباً 2.85 میلیون بشکه در روز بود.

محدودیت‌های زیرساخت صادراتی این مشکل را تشدید می‌کند. داده‌های کشتیرانی Kpler نشان می‌دهد که فعالیت بارگیری نفت در پایانه‌های ایران در این ماه به تنها ۶۴۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته است. با لنگر انداختن نفتکش‌ها در نزدیکی آب‌های ایران و نزدیک شدن ظرفیت ذخیره‌سازی خشکی‌ها، تهران به زودی چاره‌ای جز کاهش بیشتر تولید خواهد داشت.

در چنین شرایطی، ایران می‌تواند مجبور شود تولید نفت خام را به سطح مصرف داخلی نزدیک کند که حدوداً 1.7 میلیون بشکه در روز برآورد می‌شود. چنین سناریویی یکی از شدیدترین انقباضات در تولید نفت ایران از زمان اعمال مجدد تحریم‌های آمریکا در دولت ترامپ است.

با این حال، ایران تنها تامین کننده نفت نیست که با کاهش تقاضای چین دست و پنجه نرم می کند. پالایشگاه های چینی به طور کلی واردات نفت خام را در ماه های اخیر کاهش داده اند زیرا افزایش قیمت جهانی نفت و کند شدن فعالیت های صنعتی بر حاشیه سود و مصرف تاثیر گذاشته است. واردات کلی نفت خام چین در ماه های مارس و آوریل تقریباً 20 درصد نسبت به دوره های قبلی کاهش یافت.

صادرات نفت روسیه به چین نیز تحت تأثیر قرار گرفته است. چینی آداب و رسوم داده ها نشان می دهد که واردات نفت خام روسیه در ماه گذشته 11 درصد کاهش یافته و به حدود 2.2 میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.

تلاطم فراتر از بازارهای انرژی است. جریان تجاری بین چین و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس نیز با اختلالات قابل توجهی روبرو شده است. پیش از این میانگین صادرات چین به کشورهای عربی منطقه بین 13 تا 14 میلیارد دلار در ماه بود. با این حال، آمار گمرک چین نشان می دهد که این رقم در ماه های مارس و آوریل تقریباً به نصف کاهش یافته است.

تجارت غیرنفتی ایران با چین به طرز چشمگیری بدتر شده است. بر اساس گزارش ها، تجارت دوجانبه غیرانرژی در مدت مشابه 70 درصد کاهش یافته و به حدود 200 میلیون دلار در ماه کاهش یافته است.

در همین حال، تجارت بین چین و اسرائیل با وجود آشفتگی گسترده‌تر منطقه‌ای، به طور غیرمنتظره‌ای گسترش یافته است. چینی داده های گمرکی نشان می دهد که تجارت چین با اسرائیل در ماه گذشته تقریباً 13 برابر بیشتر از تجارت غیرنفتی این کشور با ایران بوده است. طی چهار ماه اول سال جاری، واردات چین از اسرائیل با افزایش 62 درصدی به نزدیک به 5.5 میلیارد دلار رسید، در حالی که صادرات چین به اسرائیل نیز با افزایش 4 درصدی به سطح مشابهی رسید. این ارقام نشان می‌دهد که چگونه اولویت‌های تجاری پکن در منطقه در حال تغییر است، حتی در شرایطی که روابط اقتصادی این کشور با تهران تحت فشار قرار گرفته است.