تفاهم نامه ترامپ با ایران در مقایسه با توافق هسته ای اوباما چگونه است؟ | جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نیوز

الف یادداشت تفاهم پس از هفته‌ها ادعاهای مکرر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا مبنی بر نزدیک شدن توافق، (MOU) برای پایان دادن به جنگ ایران و آمریکا به صورت الکترونیکی در نزدیکی پاریس، پایتخت فرانسه امضا شد.

را چارچوب 14 نقطه ای امضای آن در روز چهارشنبه، ایران را متعهد می‌کند در ازای لغو تحریم‌ها، طرح بازسازی 300 میلیارد دلاری و از سرگیری ترافیک دریایی در تنگه هرمز، از تهیه یا توسعه سلاح‌های هسته‌ای خودداری کند.

ترامپ در اظهاراتی که روز چهارشنبه در حاشیه نشست گروه هفت در فرانسه انجام شد، توافق با ایران را بهتر از توافقی که باراک اوباما، رئیس‌جمهور سابق آمریکا در سال 2015 به میانجی‌گری کرد، موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) که ترامپ در اولین دوره ریاست جمهوری خود در سال 2018 از آن خارج شد، ستایش کرد.

با این حال، تحلیلگران هشدار می دهند که هنوز خیلی زود است که مشخص شود آیا مودت، که باعث ایجاد یک توافق می شود یا خیر مدت زمان مذاکره 60 روزه، منجر به یک توافق جامع خواهد شد که به طور قابل توجهی متفاوت از سند 18 صفحه ای دوره اوباما است که چندین سال طول کشید تا مذاکره شود و نظرات کارشناسان هسته ای را نیز شامل می شد.

انیسه بصیری تبریزی، همکار چتم هاوس در بریتانیا، به الجزیره گفت که مقایسه این دو در این مرحله «عادلانه» نخواهد بود، زیرا تفاهم نامه بر تمدید آتش بس به جای پرداختن به جزئیات برنامه هسته ای ایران تمرکز دارد.

شهرام اکبرزاده، مدیر انجمن مطالعات خاورمیانه در دانشگاه دیکین در ملبورن، استرالیا، گفت که این تفاهم نامه “هیچ موضوع ماهوی را بررسی نمی کند.” او گفت: «این به سادگی تمام سؤالات مربوط به برنامه هسته‌ای و غنی‌سازی ایران را به مذاکره بین ایالات متحده و ایران واگذار می‌کند».

در اینجا این است که چگونه اطلاعات کمی از توافق با مفاد برجام مقایسه می شود.

مهار برنامه هسته ای و تسلیحاتی ایران

این توافق، بحث‌ها درباره برنامه هسته‌ای ایران را به دوره مذاکرات 60 روزه سوق می‌دهد، اما تصریح می‌کند که تهران «نباید سلاح هسته‌ای تهیه یا تولید کند». هر دو طرف همچنین متعهد می شوند که «محل دفع مواد غنی شده انباشته شده را بر اساس مکانیزمی که مورد توافق دوجانبه خواهد بود، حل و فصل کنند».

برجام شامل همان تعهد مبنی بر عدم تولید تسلیحات هسته ای از سوی ایران بود. این به ایران اجازه داد تا اورانیوم را تا 3.67 درصد به مدت 15 سال غنی سازی کند که برای توسعه یک برنامه انرژی هسته ای کافی است، اما بسیار کمتر از 90 درصد مورد نیاز برای تولید سلاح های هسته ای. در این یادداشت ذکر نشده است که آیا ایران اصلاً اجازه غنی سازی اورانیوم را خواهد داشت یا برای چه مدت.

تا زمانی که ترامپ آمریکا را از برجام خارج کرد، بازرسان مستقل تایید کردند که ایران به محدودیت های مشخص شده پایبند بوده است.

اکبرزاده خاطرنشان کرد: تعهد ایران مبنی بر عدم تولید تسلیحات هسته‌ای که در این تفاهم‌نامه گنجانده شده است «نقطه جدید یا تعهد جدیدی نیست». این تحلیلگر گفت: «ایران به طور مداوم تکرار کرده است که به دنبال بمب اتمی نیست.

اکبرزاده گفت: علاوه بر این، در حالی که برجام یک توافق بین‌المللی از جمله چین، روسیه، بریتانیا و آلمان «با اقدامات دقیق برای محدود کردن غنی‌سازی اورانیوم و رژیم نظارتی مزاحم برای اطمینان از پایبندی ایران» بود، این یادداشت یک توافق دوجانبه متزلزل بین طرف‌هایی است که اعتماد کمی به یکدیگر دارند. در حالی که برجام شرایط بسیار مشخصی برای تحریم ها در صورت عدم پایبندی داشت، اما چنین جزئیاتی در این یادداشت وجود ندارد.

برجام محدودیتی برای ارتش متعارف ایران، از جمله تامین موشک های بالستیک این کشور قائل نشد – چیزی که ایالات متحده قبل از شروع جنگ خواستار آن بود، اما به طور مشابه در تفاهم نامه به آن پرداخته نشده است.

فردریک اشنایدر، کارشناس ارشد غیر مقیم در شورای امور جهانی خاورمیانه، همچنین خاطرنشان کرد که به خودی خود، تعهد ایران به خودداری از تولید تسلیحات هسته‌ای، سود قابل توجهی برای ایالات متحده نبود.

اشنایدر به الجزیره گفت: «توافق ترامپ برای دستیابی به این امر صرفاً حفظ وضعیت موجود است. جنگ 12 روزه آمریکا و ایران در ژوئن 2025 تهران به طور فعال در حال ساخت سلاح هسته ای نیست.

وی در پایان گفت: «مشکوک است که هرگونه توافق ترامپ به بهبود برجام در این زمینه دست یابد.»

کاهش تحریم ها و سرمایه گذاری

در این یادداشت آمده است که آمریکا متعهد می‌شود که «تمام تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران را پایان دهد» و با شرکای منطقه‌ای «برنامه‌ای قطعی و مورد توافق دوجانبه با حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی و توسعه اقتصادی» کشور تدوین کند.

در حالی که برجام کاهش تدریجی تحریم‌ها را منوط به پایبندی ایران به محدودیت‌های برنامه هسته‌ای خود کرده است، متن این یادداشت بیان می‌کند که معافیت در «برنامه‌ای توافق شده به عنوان بخشی از توافق نهایی» اعمال خواهد شد.

علی علوی، مدرس مطالعات خاورمیانه و ایران در دانشگاه SOAS لندن، در بریتانیا، گفت که رفع تحریم‌ها اولویتی برای تهران است که به دلیل آسیب‌های اقتصادی گسترده‌ای که هفته‌ها جنگ تحمیل کرده است، ضروری‌تر شده است.

در حالی که برجام شامل تامین مالی برای توسعه اقتصادی نمی شد، که هرگز در مذاکرات قبلی روی میز نبود، صندوق سرمایه گذاری 300 میلیارد دلاری که برای بازسازی ایران از طریق شرکای منطقه ای تعهد شده بود، روزی عظیم است که می تواند تهران را از انزوا خارج کند.

علوی گفت در حالی که ایران از منافع اقتصادی برخوردار خواهد شد – نتیجه ای که ترامپ در برجام از آن انتقاد کرده بود – کل منطقه وضعیت بهتری خواهد داشت. صندوق بازسازی با پیشبرد یکپارچگی اقتصادی بین ایران و کشورهای همکاری خلیج فارس به کاهش تنش ها در منطقه کمک می کند.

این یادداشت همچنین تعهد واشنگتن را برای در دسترس قرار دادن دارایی های مسدود شده «به طور کامل» برای ایران بیان می کند.

ترامپ از برجام به دلیل اجازه دسترسی ایران به برخی منابع مالی محدود انتقاد کرده بود و این موضوع را دلیل اصلی خروج از آن عنوان کرده بود. اما در یک چرخش ظاهری در این نقطه در روز چهارشنبه، او این وجوه را «پول ایران» عنوان کرد. او در حاشیه اجلاس G7 به خبرنگاران گفت: «در یک مقطع زمانی مشخص، من حدس می‌زنم که باید آن را پس دهیم.

اشنایدر در شورای امور جهانی خاورمیانه خاطرنشان کرد که این تعهد بیشتر نمادین است تا عملی. این تحلیلگر گفت: “آمریکا خود به طور مستقیم بسیاری از دارایی های ایران را در اختیار ندارد.” بخش اعظم این وجوه مربوط به درآمدهای بازرگانی است که بزرگترین بخش آن در چین و عراق است.

وی افزود: «هر گونه وعده‌ای مبنی بر «باز کردن مسدود کردن» دارایی‌ها در صلاحیت دولت ترامپ نیست.

تنگه هرمز

در حالی که این موضوع هرگز برای اهداف برجام در دستور کار قرار نگرفت، این بار به اهرمی حیاتی برای ایران در مذاکرات تبدیل شده است.

ایران در اوایل درگیری که در 28 فوریه آغاز شد، نقطه توقف حیاتی دریایی را بست و تقریباً یک پنجم عرضه نفت و گاز طبیعی مایع جهان را مسدود کرد و موج‌های شوکی را به بازارهای جهانی انرژی وارد کرد. قیمت نفت افزایش یافت و بسیاری از کشورها با کمبود شدید انرژی مواجه شدند.

آمریکا چند هفته بعد محاصره دریایی بنادر ایران را آغاز کرد. ترامپ زمانی که روز یکشنبه توافق اولیه با ایران را اعلام کرد، خوشحال شد و گفت: «کشتی‌های دنیا، موتورهایتان را روشن کنید، بگذارید نفت جریان پیدا کند!»

در این یادداشت آمده است که ایالات متحده رفع محاصره خود را «فورا» پس از امضای سند 14 ماده ای آغاز خواهد کرد و «به محاصره دریایی به طور کامل ظرف 30 روز پایان خواهد داد».

در این بیانیه همچنین آمده است که ایران با سلطان نشین عمان گفت‌وگو خواهد کرد تا مدیریت آینده و خدمات دریایی و تنگه هرمز را مشخص کند. این عبارت در را برای دو کشور باز می گذارد درباره ترتیبات آینده آبراه مذاکره کنیدکه قبل از جنگ رایگان بود.

طبق قوانین بین المللی، عوارض از طریق تنگه های طبیعی مانند هرمز دریافت نمی شود. با این حال، ایران اصرار دارد که برای کشورهای همسایه مجاز است برای «خدمات» ارائه شده به کشتی‌های عبوری، مانند بیمه یا اسکله، که طبق قوانین دریایی مجاز است، هزینه دریافت کنند.

علوی، در SOAS، گفت که ایران با اعمال کنترل بر آبراه، عملاً موفق شده است «نظم جدیدی» را در خاورمیانه برقرار کند. او گفت: «ایران اکنون اهرم بیشتری نسبت به زمان برجام (مذاکرات) دارد.

وی افزود: ترامپ نتوانست فشار (اقتصادی) ناشی از بسته شدن تنگه هرمز را تحمل کند و بسیار بیشتر از آنچه برجام به ایران داد، داد.

نیابت های ایران و جنگ لبنان

نه مودت و نه برجام به صراحت به گروه های مسلح تحت حمایت ایران در منطقه مانند حزب الله لبنان، حماس در غزه و حوثی ها در یمن اشاره نکردند.

اما این یادداشت «خاتمه فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبهه‌ها، از جمله در لبنان» را اعلام می‌کند. با این حال، اسرائیل، که در ماه فوریه جنگ علیه ایران را در کنار ایالات متحده آغاز کرد، یا حزب الله نامی نمی برد.

بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل چنین کرده است متعهد شد ادامه اشغال جنوب لبنان توسط اسرائیل علیرغم اعلام توافق آمریکا و ایران که به آن خصومت ها مرتبط است.

اشنایدر گفت: «توافق ترامپ، همانطور که در حال حاضر شکل می‌گیرد، خواستار امتیاز دادن به متحدان منطقه‌ای ایران نیست و در مقابل، شامل امتیازاتی از سوی آمریکا برای مهار اسرائیل در جنگی است که علیه لبنان به راه انداخته است».

برجام عمداً برای جلوگیری از گرفتار شدن در پیچیدگی‌های سایر موضوعات بسیار محدود و فنی بود و به این ترتیب، متحدان ایرانی را که موضوعی که به شورای امنیت سازمان ملل واگذار شده بود، شامل نمی‌شد.

به گفته بصیری تبریزی در چتم هاوس، آنچه توافق ترامپ را بهتر از برجام خواهد کرد، اگر «ایران را به سمت ادراک ادامه بازدارندگی از طریق برنامه هسته‌ای و از طریق نیابت‌هایش سوق ندهد».

وی گفت: آنچه اکنون مورد نیاز است، «توافقی است که ایران را از نظر اقتصادی بسیار جذب کند و … به آرامی و به تدریج ایران را از درک آسیب‌پذیری خارج کند (و بر اساس اعتماد متقابل ایجاد شود». 60 روز آینده مشخص خواهد کرد که آیا این امکان پذیر است یا خیر.