در پوستری که از برگزاری مراسم یادبود در حرم عبدالعظیم ری در جنوب تهران خبر می دهد، زهرا سادات حدادعادل، بشرا حسینی خامنه ای، مصباح الهدی باقری و زهرا محمدی گلپایگانی در میان کشته شدگان ذکر شده است.
هر نام خاندان خامنهای را به یکی از خانوادهها یا نهادهایی متصل میکند که طی دههها نخبگان سیاسی، فرهنگی و اداری جمهوری اسلامی را شکل دادهاند: مجلس، دفتر رهبری، شورای عالی انقلاب فرهنگی، دانشگاه امام صادق(ع) و شبکه نهادهای اطراف دفتر رهبری.
خود این مراسم مذهبی و خانوادگی است. اما نامهای روی پوستر به چیزی بزرگتر اشاره میکنند: یک دایره بسته از روابط خانوادگی که از طریق آن دسترسی، نفوذ و قدرت نهادی مدتهاست در داخل جمهوری اسلامی حرکت کرده است.
ارتباط حداد عادل
یکی از شناخته شده ترین نام ها زهرا سادات حدادعادل همسر مجتبی خامنه ای و دختر غلامعلی حدادعادل است.
حدادعادل از سال 1383 تا 1387 رئیس مجلس هفتم ایران بود و به عنوان اولین رئیس غیر روحانی مجلس جمهوری اسلامی شناخته می شود. او همچنین در چندین دوره مجلس به عنوان نماینده مجلس فعالیت کرد و همچنان رئیس فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی است.
نفوذ او فراتر از پارلمان است. وی یکی از اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی، مشاور رهبر مقتول و موسس مدرسه خصوصی فرهنگ است که منتقدان از آن به عنوان یکی از نمادهای دسترسی ویژه آموزشی خانواده های نزدیک به نظام یاد کرده اند.
برای منتقدان، حضور حدادعادل در میان نهادهای سیاسی، فرهنگی و آموزشی، همراه با پیوند خانوادگی او با خاندان خامنهای، نشاندهنده تمرکز قدرت در حلقه محدودی از خانوادههای نزدیک به دولت است.
نام او در فهرست تحریم های وزارت خزانه داری آمریکا نیز دیده می شود.
دانشگاه امام صادق و خانواده باقری کنی
نام مصباح الهدی باقری به شبکه قدرتمند دیگری جلب توجه می کند: خانواده باقری کنی و نهادهای اطراف دانشگاه امام صادق.
مصباح الهدی باقری کنی همسر هدی خامنه ای، دختر علی خامنه ای و فرزند محمدباقر باقری کنی، روحانی بانفوذی بود که در مجلس خبرگان رهبری و ریاست دانشگاه امام صادق(ع) را بر عهده داشت.
در همین خانواده علی باقری کنی، دیپلمات ارشد که سمتهای کلیدی در دستگاه سیاست خارجی ایران از جمله معاون سیاسی وزیر امور خارجه، سرپرست وزارت امور خارجه، مذاکرهکننده ارشد هستهای و سمتهای ارشد شورای عالی امنیت ملی را بر عهده داشته است، نیز حضور دارد.
عموی آنها، محمدرضا مهدوی کنی، یکی از روحانیون با نفوذ جمهوری اسلامی بود. وی ریاست مجلس خبرگان رهبری، دبیرکل جامعه روحانیت مبارز، در سال 1360 برای مدت کوتاهی نخست وزیر و چندین دهه ریاست دانشگاه امام صادق(ع) را بر عهده داشت.
دانشگاه امام صادق(ع) پس از انقلاب 1357 گسترش یافت و به یکی از بسترهای اصلی تربیت مدیران دولتی تبدیل شد. بسیاری از مسئولان نهادهای سیاسی، امنیتی، رسانه ای و دیپلماتیک ایران از فارغ التحصیلان دانشگاه امام صادق هستند.
خانواده باقری کنی از طریق این پیوندها، خاندان خامنه ای را به یکی از مهم ترین خطوط لوله جمهوری اسلامی برای آموزش و قرار دادن مقامات وفادار در دیپلماسی، امنیتی، سیاسی و مدیریت دولتی متصل می کنند.
دفتر مقام معظم رهبری
نام دیگر روی پوستر، زهرا محمدی گلپایگانی، مستقیما به دفتر مقام معظم رهبری اشاره می کند.
این کودک 14 ماهه با دو خانواده از تأثیرگذارترین خانواده های جمهوری اسلامی در ارتباط بود. او از یک سو نوه محمد محمدی گلپایگانی، رئیس باسابقه دفتر علی خامنه ای بود. از سوی دیگر او نوه علی خامنه ای بود.
محمد محمدی گلپایگانی از سال 1368 یعنی سالی که خامنه ای رهبری شد، ریاست دفتر رهبری را برعهده داشت. او یکی از تاثیرگذارترین اما کمتر دیده شده ترین چهره ها در ساختار قدرت جمهوری اسلامی است.
گلپایگانی به دلیل جایگاه خود در پیام ها، تصمیمات و دستگاه های اجرایی دفتر رهبری نقش محوری داشته است. وزارت خزانه داری ایالات متحده در سال 2019 او را به دلیل نقش او از طرف آن دفتر تحریم کرد.
پیوند خانوادگی او با خامنه ای، همانطور که در نام زهرا محمدی گلپایگانی منعکس شده است، نشان می دهد که چگونه دفتر رهبری نه تنها یک نهاد بلکه بخشی از شبکه گسترده تری از روابط شخصی و خانوادگی است.
بشرا خامنه ای
در این پوستر فهرستی از بشرا حسینی خامنه ای، دختر بزرگ علی خامنه ای نیز دیده می شود.
بشرا خامنه ای برخلاف برخی دیگر از اعضای خانواده خامنه ای به ندرت در انظار عمومی ظاهر شده است و اطلاعات کمی در مورد زندگی شخصی یا فعالیت های او منتشر شده است.
در هفتههای اخیر رسانههای دولتی از وی با عنوان «شهید بشرا خامنهای» یاد کردهاند. در برخی گزارش ها از سوابق تحصیلی و علاقه وی به ادبیات نیز یاد شده است.
«تابناک» در گزارشی که به عنوان یادداشت دانشجویی برای «شهید بشرا خامنهای» تنظیم شده، از وی با عنوان «خانم حسینی» یاد کرده و از ارتباط او با آموزش و پرورش و ادبیات یاد کرده است.
حضور او در پوستر در کنار نامهای دیگر، تمرکز را به خود خانواده خامنهای بازمیگرداند، خانوادهای که عمدتاً از زندگی عمومی محافظت میشود و در عین حال در ساختار قدرت مرکزی باقی مانده است.
تصویری فشرده از قدرت
پوستر یادبود به این دلیل قابل توجه است که چهار نام را گرد هم می آورد که در غیر این صورت در گوشه های مختلف نخبگان جمهوری اسلامی ظاهر می شد: خانواده حدادعادل، خانواده باقری کنی، خانواده محمدی گلپایگانی و خاندان خامنه ای.
آنها با هم تصویر فشرده ای از نحوه سازماندهی قدرت در اطراف خانواده رهبر و نزدیکترین متحدانش را تشکیل می دهند.
برای منتقدان جمهوری اسلامی، این ارتباطات به یک الگوی آشنا اشاره دارد: نفوذ متمرکز در میان حلقه کوچکی از خانوادههای مورد اعتماد که نزدیکی آنها به دفتر رهبری میتواند راههایی را در سراسر کشور باز کند.
بنابر این یادبود در ری بیش از یک مراسم خانوادگی یا مذهبی است. نگاهی اجمالی به این موضوع ارائه میکند که چگونه، در رأس جمهوری اسلامی، نامهای خانوادگی اغلب بهعنوان نشانههایی از دسترسی سیاسی، دسترسی نهادی و قدرت طولانی مدت دو برابر میشوند.
