واشنگتن برای حفاظت از منافع استراتژیک ایالات متحده و متحدانش در خاورمیانه، پس از جنگ خلیج فارس در سال 1991، به طور سیستماتیک نظمی تحت سلطه ایالات متحده در منطقه ایجاد کرد که تا به امروز برقرار بوده است. مؤلفه های اصلی آن عبارتند از: استفاده ایالات متحده از اسرائیل به عنوان نماینده اصلی خود در منطقه، تقویت قابل توجه قدرت نظامی خود برای دفاع از منافع خود از طریق بازدارندگی کشورهای عربی و مهار ایران. ترویج آشتی بین کشورهای عربی و اسرائیل و تشویق آنها به برقراری روابط عادی دیپلماتیک با اسرائیل. ایالات متحده تعهدات امنیتی خود را در قبال کشورهای عربی، به ویژه کشورهای حاشیه خلیج فارس، به آنها می فروشد، سلاح هایی با کیفیت پایین تر از آنچه به اسرائیل فروخته می شود، و پایگاه های نظامی بی شماری در منطقه ایجاد می کند. برای کشورهای دشمن ایالات متحده و اسرائیل، به ویژه سوریه، لیبی، عراق و ایران، ایالات متحده و اسرائیل از استراتژی های مختلفی از جمله تهاجم نظامی، براندازی، ترور رهبران، پرورش نیروهای مخالف، و سازماندهی تغییر رژیم استفاده می کنند. نظم تحت تسلط ایالات متحده تضمین می کند که کشورهای تولیدکننده نفت عمدتاً از دلار آمریکا در معاملات استفاده می کنند، از دلارهای نفتی برای خرید اوراق قرضه خزانه داری ایالات متحده استفاده می کنند، به دلار اجازه می دهد جایگاه خود را به عنوان یک ارز بین المللی حفظ کند و به ایالات متحده این امکان را می دهد که نرخ بهره را برای مدت طولانی پایین نگه دارد.
با این حال، این دستور نتوانسته صلح را در منطقه به ارمغان بیاورد. از دهه 1990، خاورمیانه گرفتار جنگ های بی وقفه، جنگ های داخلی، مشکلات اقتصادی در کشورهای غیر تولیدکننده نفت، آوارگی مردم و فجایع انسانی متعدد بوده است.
طی دو دهه گذشته، هژمونی و نظم ایالات متحده در خاورمیانه با چالش های فزاینده ای مواجه بوده است. روسیه پس از بازسازی، دوباره وارد امور خاورمیانه به ویژه در سوریه شده و همکاری راهبردی با ایران را تقویت کرده است. پس از سرنگونی صدام حسین توسط آمریکا، خلاء قدرت در عراق توسط نیروهای شیعه طرفدار ایران پر شد و عراق را به شریک استراتژیک ایران تبدیل کرد. ظهور نیروهای مذهبی افراطی در اسرائیل باعث شده است که منافع آمریکا در خاورمیانه نادیده گرفته شود و از نیروی نظامی برای حمله به کشورهای همسایه و تجاوز به خاک آنها استفاده کند. این نیروهای افراطی به شدت با تشکیل دولت فلسطین مخالفت می کنند و فضای زندگی فلسطینی ها را در غزه و کرانه باختری کاهش می دهند. ظهور قدرت های منطقه ای مانند ترکیه و عربستان سعودی نیز نفوذ و موقعیت استراتژیک آمریکا در خاورمیانه را تضعیف کرده است. در همین حال، نفوذ و موقعیت استراتژیک چین در منطقه همچنان در حال افزایش است. ایران و بسیاری از کشورهای عربی همکاری های خود را با چین در زمینه های مختلف تقویت کرده اند. در سال 2023، چین آشتی بین عربستان سعودی و ایران، دشمنان دیرینه، را تسهیل کرد.
اخیراً ایالات متحده در تلاش است تا هژمونی و نظم خود را در خاورمیانه تقویت کند، در حالی که همزمان به دنبال کاهش دخالت خود در آنجا و تشدید مهار چین در اقیانوس هند و اقیانوس آرام است. این تلاش ها نتایجی را به همراه داشته است. آمریکا امضای توافقنامه ابراهیم را بین اسرائیل و چند کشور عربی تسهیل کرد. اسرائیل تهاجم شدیدی را علیه حزب الله لبنان و حماس در فلسطین آغاز کرد که به طور قابل توجهی قدرت آنها و نفوذ ایران را در منطقه تضعیف کرد. در سوریه، نیروهای اپوزیسیون پس از سرنگونی رژیم اسد، به دشمنی با ایران روی آوردند و تلاش کردند آمریکا را به زور بیاورند. با این حال، با توجه به قصد ایالات متحده برای تغییر تمرکز استراتژیک خود به مهار چین، برخی از کشورهای خاورمیانه به دنبال راهبردهای امنیتی جایگزین هستند و برخی از کشورهای عربی حتی سعی در بهبود روابط با ایران و پاکستان داشتند.
جنگ ایران به کل جهان آسیب رسانده و بدون شک به اعتبار، اعتبار و قدرت نرم آمریکا لطمه وارد کرده است. متحدان بیشتر به تعهدات امنیتی واشنگتن بی اعتماد خواهند شد و راهبردهای امنیتی جایگزین را اتخاذ خواهند کرد. هژمونی جهانی ایالات متحده ناپایدار خواهد شد و نظم بین المللی دستخوش بازسازی خواهد شد
از آنجایی که ایران با مشکلات داخلی و خارجی، از جمله شورش ها مواجه بود، اسرائیل و ایالات متحده فرصتی را دیدند تا “تهدید” ایران را در یک لحظه از بین ببرند. سال گذشته، اسرائیل تهاجم گسترده ای را علیه ایران آغاز کرد، در حالی که آمریکا بمباران بی سابقه تاسیسات هسته ای ایران را انجام داد. با این حال، ایران تسلیم نشد و تأسیسات هستهایاش از بین نرفت. در ماه فوریه، اسرائیل و ایالات متحده یک جنگ شدید بیسابقه را علیه ایران با هدف سرنگونی دولت ایران آغاز کردند. با این حال، جنگ، مردم ایران را وادار کرده است که متحد شوند و به هر قیمتی به مقابله بپردازند.
آخرین تحولات نشان داد که جنگ علیه ایران یک اشتباه محاسباتی استراتژیک جدی بود. ایالات متحده قدرت و روحیه جنگندگی ایران را به میزان قابل توجهی دست کم گرفت و پیروزی آن را توهم آمیز ساخت. علیرغم متحمل شدن خسارات سنگین، ایران عملاً جنگ نامتقارن را آغاز کرده است، به پایگاهها و تأسیسات نظامی ایالات متحده و همچنین زیرساختهای انرژی در منطقه آسیب جدی وارد کرده است و عملاً تنگه هرمز، مسیر حیاتی صادرات انرژی را مسدود کرده است. این امر ضربه سنگینی به ایالات متحده و متحدانش از لحاظ نظامی، دیپلماتیک و اقتصادی وارد کرده است و درگیری را به جنگ فرسایشی و بحران انرژی جهانی تبدیل کرده است که در نهایت می تواند باعث فروپاشی نظم خاورمیانه تحت سلطه ایالات متحده شود و هژمونی جهانی آن را به شدت تضعیف کند.
اول اینکه ایران اسطوره شکست ناپذیری آمریکا را در هم ریخته است. حتی اگر ایران نتواند آمریکا را شکست دهد، تا زمانی که ایران پابرجا بماند، آمریکا در واقع جنگ را باخته است. پس از جنگ، سناریوی ضعیفتر شدن نفوذ آمریکا و ایران «شکستناپذیر» در خاورمیانه به نفع ایران است.
دوم، بسیاری از کشورهای عربی در طول این جنگ متوجه شدند که ایالات متحده سیاست «اول اسرائیل» را در خاورمیانه دنبال می کند. آمریکا با نادیده گرفتن مخالفتها و نگرانیهای متحدان غربی و کشورهای عربی خود، بدون هیچ گونه برنامهریزی یا ارزیابی استراتژیک از پایان بازی، به اسرائیل در آغاز جنگ علیه ایران پیوست. این امر موجب ضدحمله های شدید ایران به پایگاه های نظامی آمریکا در کشورهای عربی شد و این کشورها نیز قربانی جنگ شدند و خسارات اقتصادی شدیدی به آنها وارد شد. این کشورهای عربی اکنون متوجه شده اند که ایالات متحده قادر به حفظ امنیت آنها نیست. آنها مطمئناً در روابط خود با واشنگتن تجدید نظر خواهند کرد. در حالی که بسیاری از رهبران عرب روابط نزدیک با ایالات متحده دارند، اکثر مردم این کشورها احساسات شدید ضد آمریکایی و ضد اسرائیلی دارند. این احساسات توسط جنگ علیه ایران و همچنین جنایات اسرائیل در غزه و کرانه باختری و حملات نظامی و جاه طلبی های ارضی آن علیه سایر کشورهای عربی تقویت شده است. این احساسات به طور فزاینده ای بر سیاست های رهبران عرب در قبال ایالات متحده و اسرائیل تأثیر خواهد گذاشت.
ثالثاً، روحیه تسلیم ناپذیر ایران در برابر آمریکا و اسرائیل، تحسین و احترام مردم عرب را به دنبال خواهد داشت. آنها همچنین به دلیل شجاعت، بی باکی و قاطعیت مسلمانان شیعه ایرانی، احساس غرور خواهند کرد. انتظار می رود که این جنگ روحیه، غرور و اتحاد مسلمانان را در سراسر جهان تقویت کند که برای هژمونی ایالات متحده مضر است.
چهارم، پس از این جنگ، بسیاری از آمریکایی ها، از جمله برخی از حامیان «آمریکا را دوباره بزرگ کنیم»، حتی بیشتر با مداخله بیش از حد واشنگتن در خاورمیانه و اولویت دادن به اسرائیل بر منافع خود مخالف خواهند بود. درگیریهای داخلی شدید در داخل ایالات متحده آغاز میشود و سیاست و جامعه را تشدید میکند که قبلاً به شدت از هم جدا شده و آمریکاییهای بیشتری را به حمایت از سیاست خارجی «انزواگرایانه» تشویق میکند.
جنگ ایران به کل جهان آسیب رسانده و بدون شک به اعتبار، اعتبار و قدرت نرم آمریکا لطمه وارد کرده است. متحدان بیشتر به تعهدات امنیتی واشنگتن بی اعتماد خواهند شد و راهبردهای امنیتی جایگزین را اتخاذ خواهند کرد. هژمونی جهانی ایالات متحده ناپایدار خواهد شد و نظم بین المللی دستخوش بازسازی خواهد شد.
نویسنده، استاد بازنشسته جامعه شناسی، دانشگاه چینی هنگ کنگ، و مشاور انجمن چینی مطالعات هنگ کنگ و ماکائو است.
دیدگاه ها لزوما منعکس کننده دیدگاه های چاینا دیلی نیستند.
