آیا اروپا مجبور به بازگشت به انرژی هسته ای خواهد شد؟

بسته شدن موثر تنگه هرمز در بحبوحه جنگ ادامه دار ایران باعث افزایش قیمت انرژی شده و بار دیگر آسیب پذیری عمیق اروپا را آشکار کرده است.

در نتیجه، موضوع حاکمیت انرژی قاطعانه به میز مذاکره در بروکسل بازگشته است. در این ماه، کمیسیون اروپا مجموعه ای جامع از ابتکارات مرتبط با هسته ای را به عنوان بخشی از استراتژی گسترده تر انرژی خود رونمایی کرد.

بر اساس گزارش یورواستات، با حدود 549 میلیون تن، تولید انرژی اولیه اروپا همچنان از طریق نفت و سایر معادل‌های آن انجام می‌شود.

انرژی‌های تجدیدپذیر بیش از 45 درصد از این تولید را تشکیل می‌دهند، با این حال ترکیب کلی انرژی به شدت به نفت و فرآورده‌های نفتی وارداتی (حدود 38 درصد) و گاز طبیعی (تقریباً 21 درصد) وابسته است.

آخرین بحران خاورمیانه میلیاردها دلار به قبض انرژی وارداتی اضافه کرده است که نشان دهنده شوک های قیمتی سال 2022 پس از تهاجم تمام عیار روسیه به اوکراین است.

حتی در زمان‌های آرام‌تر، خانوارها و صنعت یکی از بالاترین قیمت‌های برق در جهان را پرداخت می‌کنند. همانطور که کمیسیون اروپا بارها اشاره کرده است آلمان، بلژیک و دانمارک در رتبه بندی پیشرو هستند.

توسعه هسته ای ذاتاً یک بازی طولانی است، نمی تواند یک راه حل فوری ارائه دهد، اما رویدادهای اخیر تحلیلی از آینده را برانگیخته است.

رهبران اروپایی در اجلاس سران انرژی هسته‌ای در پاریس در 10 مارس به صراحت گفتند که اتحادیه اگر خواهان استقلال واقعی و قدرت مقرون به صرفه باشد، ممکن است انتخاب کمی داشته باشد.

اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، در سخنرانی خود در این اجلاس، صریح بود و اظهار داشت که “این کاهش سهم هسته ای یک انتخاب بود، من معتقدم که پشت کردن اروپا به منبع قابل اعتماد و مقرون به صرفه انرژی کم انتشار، یک اشتباه استراتژیک بود.”

این یک محور واضح از موضع رئیس کمیسیون در مورد این موضوع در سال 2011 است که مستقیماً در سخنرانی به آن اشاره نشده بود. فون در لاین بخشی از کابینه ای بود که “اشتباه” را پیشنهاد کرد و از آن حمایت کرد و با موضع حزب خود در آن زمان همسو شد.

آلمان آخرین راکتورهای هسته‌ای خود را در سال 2023 تعطیل کرد و فریدریش مرز، صدراعظم آلمان نیز این حذف تدریجی را “خطای استراتژیک جدی” نامید. راه اندازی مجدد نیروگاه های قدیمی غیرممکن است، بنابراین توجه به ساخت و سازهای جدید و راکتورهای کوچک مدولار (SMR) معطوف شده است.

برعکس، فرانسه حدود 65 درصد از برق خود را از طریق هسته ای و مازاد صادرات تولید می کند که نشان دهنده دستاوردهای استقلال در دسترس است.

تأثیر آن بر امنیت انرژی می تواند قابل توجه باشد. هسته ای قدرت بار پایه پایداری را ارائه می دهد که به خوبی با انرژی های تجدید پذیر جفت می شود و وابستگی به واردات سوخت فسیلی را کاهش می دهد که هنوز بیش از 60 درصد از کل اتحادیه اروپا را تشکیل می دهد.

امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه در همان اجلاس گفت: «انرژی هسته‌ای کلید آشتی دادن استقلال و در نتیجه حاکمیت انرژی با کربن‌زدایی و در نتیجه بی‌طرفی کربن است».

رئیس جمهور مکرون همچنین به افزایش تقاضای انرژی از سوی هوش مصنوعی اشاره کرد و تأکید کرد که ناوگان هسته ای فرانسه به این کشور «توانایی باز کردن مراکز داده، ایجاد ظرفیت محاسباتی و قرار گرفتن در قلب چالش هوش مصنوعی» را داده است.

مرتبط

بروکسل به SMRها به عنوان یک راه حل انعطاف پذیر و کم کربن که می تواند سریعتر از گیاهان سنتی گسترش یابد، ایمان دارد.

بر اساس استراتژی SMR کمیسیون اروپا که در این ماه منتشر شد، اولین واحدها می توانند تا اوایل دهه 2030 عملیاتی شوند و ظرفیت آنها تا سال 2050 بین 17 تا 53 گیگاوات خواهد بود.

این راکتورهای فشرده و کارخانه‌ای برای برآوردن نیازهای مراکز داده هوش مصنوعی پر انرژی، کاربردهای حرارتی صنعتی، تولید هیدروژن و شبکه‌های گرمایش منطقه‌ای مناسب هستند.

کمیسیون متعهد شده است که از طریق صدور مجوزهای ساده، تشریفات اداری را کاهش دهد و برای تسریع استقرار تضمین های مالی ارائه کند. یازده کشور عضو اتحادیه اروپا قبلاً بیانیه مشترکی را در حمایت از این فناوری تأیید کرده اند.

زمانی که ایالات متحده و ژاپن در جریان بازدید نخست وزیر تاکایچی از کاخ سفید، پروژه ای 40 میلیارد دلاری (34.75 میلیارد یورو) را برای توسعه SMR در تنسی و آلاباما اعلام کردند، بر حرکت بین المللی تاکید شد.

این ابتکار با تمرکز بر فناوری GE Vernova Hitachi، با هدف تثبیت قیمت برق برای مصرف کنندگان و تقویت رهبری دو کشور در راه حل های انرژی نسل بعدی است.

در اجلاس پاریس، رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، اجماع رو به رشد جهانی را نیز با مشاهده این موضوع که «همه شرایط اکنون به سمت یکپارچه‌سازی کامل انرژی هسته‌ای در ترکیب انرژی جهانی نشان می‌دهند، جلب کرد».

طرفداران استدلال می کنند که SMR ها می توانند به عنوان یک ستون انتقالی عمل کنند و قدرت بار پایه قابل اعتماد را برای تکمیل انرژی های تجدید پذیر و کاهش وابستگی اروپا به سوخت های فسیلی وارداتی ارائه دهند.

کشورهای عضو مسیرهای کاملاً متفاوتی را دنبال می‌کنند که نشان‌دهنده یک ارزیابی مجدد عملی از نقش انرژی هسته‌ای در انتقال انرژی است.

بخش کلیدی این ابتکار راکتورهای تحت فشار اروپایی (EPRs) هستند که نسل سوم راکتورهای آب تحت فشار هستند که برای افزایش امنیت و کارایی طراحی شده اند.

این EPR ها با همکاری شرکت های فرانسوی و آلمانی توسعه یافته اند.

فرانسه که در حال حاضر حدود 65 درصد از نیازهای برق خود را از منابع هسته ای تامین می کند، در حال توسعه شش راکتور جدید EPR است و هشت راکتور دیگر را در دست بررسی دارد و همگی در عین حال ظرفیت تجدیدپذیر خود را افزایش می دهد.

بلژیک در حال مبارزه برای افزایش طول عمر ناوگان موجود خود است، ایتالیا در حال آماده سازی پیش نویس قوانینی برای لغو ممنوعیت طولانی مدت خود است و حتی یونان که از لحاظ تاریخی به دلیل نگرانی های لرزه ای محتاط است، بحث عمومی را در مورد طراحی های پیشرفته راکتورها و SMR ها باز کرده است.

در کشورهایی که هرگز این فناوری را رها نکردند، مانند سوئد و فنلاند، هسته‌ای همچنان زیربنای برخی از بالاترین سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در مصرف نهایی انرژی است.

انرژی هسته ای حدود 23 درصد از برق اتحادیه اروپا و حدود 50 درصد از برق کم کربن آن را تأمین می کند، با شواهد فنلاند نشان می دهد که می تواند قیمت های پایدارتر و رقابتی تری نسبت به کشورهایی مانند آلمان ارائه دهد.

این اقدام همچنین می تواند به اتحادیه کمک کند تا از انتشار گازهای گلخانه ای معادل حذف یک سوم خودروها از جاده های جهان جلوگیری کند.

هشتمین برنامه تصویری هسته‌ای کمیسیون اروپا که در این ماه منتشر شد، پیش‌بینی می‌کند که مجموع ظرفیت هسته‌ای اتحادیه اروپا از 98 گیگاوات در سال 2025 به بین 109 گیگاوات تا 150 گیگاوات تا سال 2050 افزایش می‌یابد که با سرمایه‌گذاری‌های جدید تخمینی 241 میلیارد یورو پشتیبانی می‌شود.

این آزمایش‌های ملی نشان‌دهنده شناخت فزاینده‌ای است که هسته‌ای می‌تواند حاکمیت انرژی را در میان‌مدت تا بلندمدت تقویت کند.

با این حال موانع عمده ای وجود دارد که نمی توان آنها را نادیده گرفت. مدیریت زباله، پذیرش عمومی و نیاز به مقررات هماهنگ در سراسر اتحادیه اروپا همچنان مسائل حل نشده باقی مانده است.

سازمان‌های زیست‌محیطی هشدار می‌دهند که سرمایه‌گذاری هسته‌ای در مقیاس بزرگ می‌تواند بودجه و توجه سیاسی را از گسترش سریع‌تر انرژی‌های تجدیدپذیر منحرف کند.

هزینه‌های سرمایه و زمان‌بندی طولانی ساخت و ساز همچنان سرمایه‌گذاران را نگران می‌کند، در حالی که مخالفت‌های ریشه‌دار در آلمان، اتریش و چندین کشور دیگر همچنان ادامه دارد.

توسعه هسته ای ذاتاً یک بازی طولانی است، نمی تواند راه حلی فوری برای اختلالات عرضه یا افزایش قیمت امروز ارائه دهد. در حال حاضر، اروپا همچنان با وابستگی به فناوری، اورانیوم و سوخت روسیه مواجه است که لایه دیگری از ریسک استراتژیک را اضافه می کند.

SMR ها، علیرغم وعده هایشان، به طور گسترده ای در مقیاس تجاری اثبات نشده در نظر گرفته می شوند، بدون مجوز ساخت و ساز در هیچ کجای اتحادیه اروپا از اوایل سال 2026.

با این وجود، این بلوک 330 میلیون یورو را تا سال 2027 برای تسریع تحقیقات همجوشی و حمایت از فناوری‌های هسته‌ای برای اتصال نهایی به شبکه متعهد می‌کند.

انرژی هسته‌ای هیچ نوشدارویی ارائه نمی‌کند، اما فشارهای ترکیبی ژئوپلیتیک، تقاضای فزاینده مبتنی بر هوش مصنوعی و هزینه‌های سرسختانه بالای انرژی، بازنگری جدی در مورد آینده انرژی اتحادیه اروپا را وادار می‌کند.