هنگامی که پاکستان کارت های اقامت را باطل کرد و روند تمدید ویزا را برای هزاران مهاجر از مردم افغانستان متوقف کرد، درهای مکتب را به روی تعداد بی شماری از دختران یک شبه بست. خانواده ها می گویند که نبود اسناد معتبر تحصیل رسمی را تقریباً غیرممکن کرده است و آنها را بین افغانستان تحت حاکمیت طالبان و پاکستان، جایی که اقامت قانونی ندارند، معلق کرده است.
ارقام کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR) نشان می دهد که بیش از دو میلیون مهاجر از افغانستان در پاکستان با گواهی ثبت (PoR) و کارت شهروندی افغانستان (ACC) ثبت شده اند که بسیاری از آنها سال گذشته منقضی شده یا تمدید نشده اند. در کنار آنها، صدها هزار نفر اکنون با ویزاهای منقضی شده یا بدون هیچ مدرک قانونی زندگی می کنند. مدارس دولتی و بسیاری از مؤسسات خصوصی در اسلام آباد، پیشاور، کویته و کراچی اکنون برای ثبت نام به ویزای معتبر یا کارت شناسایی پاکستان نیاز دارند. خانواده ها می گویند که مدارس حتی کودکانی را که برای مدت طولانی ثبت نام کرده بودند از لیست کلاس ها حذف کرده اند، زمانی که مدارک اقامت آنها اعتبار خود را از دست داده است.
مدرسه ام آماده است، اما اجازه رفتن ندارم
لیدا 17 ساله است و در پیشاور به دنیا آمده است. خانوادهاش سالها کارتهای PoR داشتند و او تا کلاس هشتم درس خواند. وقتی کارت های اقامت خانواده اش تمام شد، مدرسه بی سر و صدا نام او را از لیست ثبت نام حذف کرد.
پدرش می گوید: مسئله پول نیست. مدیر مدرسه به ما گفت که بدون ویزا یا کارت معتبر نمی توانند دانش آموزان را ثبت نام کنند.
مادرش می گوید که بازگشت به افغانستان یک گزینه نیست. طالبان مکاتب دخترانه را بسته اند. اینجا بدون مدارک هم نمی توانیم مطالعه کنیم. ما بین دو دیوار گیر افتاده ایم.» او توضیح می دهد.
لیدا اکنون سعی می کند از طریق ویدئوهای آموزشی آنلاین درس بخواند، اما او می گوید که آنها نمی توانند جایگزین یک کلاس درس واقعی شوند. ما نه آزمون رسمی و نه گواهینامه داریم، نگرانم که تا چند سال دیگر راهی برای ادامه تحصیل برای من باقی نماند.» سایر خانواده های مهاجر می گویند که ناامیدی از تحصیل دختران، برخی از بستگان را وادار کرده است که ازدواج زودهنگام را پیشنهاد کنند، که به عقیده آنها نتیجه مستقیم نداشتن آینده تحصیلی است.
نه قانونی و نه غیرقانونی
نیلوفر، دختر 15 سالهای که در محله مهاجران پیشاور زندگی میکند، چهار ماه است که از مدرسه در خانه مانده است. ویزای خانواده او به پایان رسیده است و درخواست آنها برای تمدید هیچ پاسخی دریافت نکرده است.
پدرش می گوید: «هر بار که به دفتر کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل یا اداره مهاجرت مراجعه می کنم، به من می گویند که صبر کنم. نزدیک به پنج سال است که همین پاسخ را شنیده ام.
مادرش پوشه ای پر از مدارک باز می کند: یک برگه ثبت نام کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR)، یک رسید تمدید ویزا، و یک کپی از پاسپورت شوهرش. او می گوید: «این اسناد ما را قانونی یا غیرقانونی نمی کند. آنها فقط ما را معلق نگه می دارند.»
نیلوفر از طریق کانال تلگرام در کلاس آنلاین شرکت می کند، اما یادگیری بدون معلم را به شدت ناامید کننده می بیند. “در مدرسه، وقتی چیزی را متوجه نمیشدم، میتوانستم از معلم بپرسم. اینجا فقط ویدیوها وجود دارد و کسی نیست که ما را راهنمایی کند.”
مقیاس بحران
گزارش های سازمان های بین المللی از جمله یونیسف و کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد نشان می دهد که نزدیک به 80 درصد از کودکان مهاجر از مردم افغانستان در پاکستان یا به آموزش رسمی دسترسی ندارند یا در خطر ترک تحصیل هستند. مجاهد کاوش کارشناس معارف می گوید که دختران به دلیل محدودیت های فرهنگی، فقر و عدم اطمینان قانونی بیشترین آسیب را می بینند.
احمد تمیم، که از سال 1996 در پیشاور زندگی می کند، می گوید که خانواده ها اغلب از سر ناامیدی به مدارس دینی روی می آورند. او میگوید: «هر مدرسهای یک کارت شناسایی میخواهد که مهاجران نمیتوانند آن را دریافت کنند. حتی خانوادههایی که زمانی کارت داشتند، سال گذشته آن را گم کردند».
شکاف قانونی
وضعیت حقوقی نامشخص مستقیماً دسترسی کودکان به آموزش را شکل داده است. پاکستان کنوانسیون 1951 پناهندگان را امضا نکرده است، اما به حقوق اولیه بشر، از جمله حق کودک برای تحصیل متعهد است. با این حال، فقدان یک سیاست روشن برای مهاجران از مردم افغانستان منجر به تصمیم گیری های متناقض شده است. در سال ۲۰۱۸، عمران خان، نخستوزیر وقت، به فرزندان مهاجرانی که مدتها در آنجا مستقر شدهاند، قول شهروندی داد، اما نزدیک به شش سال بعد، این وعده محقق نشد و آموزش کودکان به حالت تعلیق درآمد.
دادگاه ها تفسیرهای متناقضی ارائه کرده اند. در سال 1999، دادگاه عالی پیشاور فرزندان مهاجران را خارجی نامید و تابعیت را به داشتن والدین پاکستانی گره زد. در سال 2022، دادگاه عالی اسلام آباد حکم داد که همه کودکان متولد شده در پاکستان حق شهروندی دارند. انفعال سیاسی اجرای آن حکم را متوقف کرده است.
پیامدهای اجتماعی و روانی
یک معلم در یک مدرسه غیررسمی مهاجران در پیشاور می گوید که بسیاری از دختران با استعداد مجبور به ترک تحصیل شده اند. این معلم هشدار می دهد: “اگر این نسل بدون آموزش بزرگ شود، آسیب به خانواده های مهاجر متوقف نمی شود، بلکه کل جامعه را تحت تاثیر قرار می دهد.”
همایون صدیقی روانشناس می گوید که طرد طولانی مدت از تحصیل می تواند منجر به افسردگی، کاهش عزت نفس و از دست دادن امید در دختران نوجوان شود. خانواده ها می ترسند این وضعیت باعث افزایش ازدواج های زودهنگام و کار کودکان شود.
آینده ای نامطمئن
وزارت کشور پاکستان و دفتر کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل به درخواست های مکرر برای شفاف سازی در مورد تمدید اسناد پاسخ نداده اند. خانوادههای مهاجر از دولت و سازمانهای بینالمللی میخواهند که تمدید ویزا و اقامت را از سر بگیرند و حداقل اجازه دهند کودکان بدون در نظر گرفتن وضعیت قانونی در مدرسه ثبت نام کنند.
پدر لیدا می گوید: «ما پول نمی خواهیم. ما فقط می خواهیم دخترانمان به مدرسه بروند.» نیلوفر به آرامی او را اکو می کند. “من زمانی می خواستم دکتر شوم، حالا فقط می خواهم دوباره دانشجو شوم.”
دختران مردم افغانستان از تحصیل در پاکستان محروم هستند، در حالی که بازگشت به افغانستان تحت حاکمیت طالبان به معنای از دست دادن کامل تحصیل است. این بن بست مضاعف هزاران آینده را مبهم گذاشته و یک نسل کامل را در خطر از دست دادن حق خود برای آموزش برای همیشه قرار داده است.
نسخه فارسی این گزارش را می توانید در اینجا بخوانید:
باورهای سنتی و زایمانهای مداوم؛ ترکیبی که جان زنان را به خطر میاندازد
