دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در هشتادمین سالگرد تولد خود، آنچه را که بسیاری در واشنگتن، اورشلیم، ابوظبی، منامه و فراتر از آن منتظر شنیدن آن بودند، اعلام کرد: ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران به چارچوبی رسیده اند که هدف آن پایان دادن به یک جنگ خطرناک، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز دور جدیدی از مذاکرات بر سر برنامه هسته ای ایران است.
این خبر خوبی است. باید از آن استقبال کرد. اما نباید آن را رمانتیک کرد.
هیچ فرد جدی در خاورمیانه تشنه جنگ نیست. مردم منطقه – اسرائیلیها، اماراتیها، بحرینیها، کویتیها، لبنانیها، یمنیها و مهمتر از همه خود مردم ایران- برای مدت طولانی زیر سایه موشکها، شبهنظامیان، ارعاب و باجگیری ایدئولوژیک زندگی کردهاند. آنها خواهان امنیت، عزت، رفاه و آینده برای فرزندان خود هستند. آنها نمی خواهند نسل دیگری قربانی خیالات انقلابی یا محاسبات اشتباه استراتژیک شود.
مانع واقعی صلح هرگز ملت ایران نبوده است. این رژیم است که برخلاف میل و خواست مردم خود بر ایران حکومت می کند – رژیمی که کمتر شبیه یک دولت عادی رفتار می کند تا مانند یک کارتل انقلابی-امنیتی. قدرت آن بر سرکوب در داخل و بی ثباتی در خارج استوار است. نیروهای نیابتی آن اسرائیل را به وحشت انداخته اند، ثبات خلیج فارس را تهدید کرده اند، لبنان را فلج کرده اند، یمن را ویران کرده اند و آرمان فلسطین را به ابزاری برای اهرم منطقه ای تبدیل کرده اند تا راهی به سوی عزت و رفاه.
به همین دلیل است که این چارچوب، اگر به طور جدی اجرا شود، نشان دهنده یک فرصت است.
پرزیدنت ترامپ برای درک چیزی که بسیاری از دیپلمات های سنتی معمولاً از آن غافل هستند، شایسته تقدیر است: در خاورمیانه، دیپلماسی بدون اهرم به ندرت دیپلماسی است. تئاتر است روش او اغلب توسط منتقدان به عنوان معامله ای توصیف شده است. شاید اینطور باشد. اما تراکنشها زمانی میتوانند مفید باشند که به نتیجه برسند، و هیچ فضیلتی در شکست ظریف وجود ندارد. اگر این چارچوب جلوی سلاحها را بگیرد، شریان حیاتی اقتصاد جهانی را بازگشایی کند، خطرات فوری اسرائیل و خلیجفارس را کاهش دهد، و یک پنجره دیپلماتیک برای رسیدگی به برنامه هستهای ایران ایجاد کند، آنگاه یک دستاورد معنادار است.
اکنون سوال اصلی اجتناب ناپذیر است: بعد چه اتفاقی می افتد؟
پاسخ تعیین خواهد کرد که آیا این یک نقطه عطف استراتژیک است یا صرفاً یک مکث دیگر قبل از بحران بعدی.
اصل اول باید واضح باشد نمیتوان اجازه داد ایران به سلاح هستهای دست یابد، نه در این چارچوب، نه بعد از شصت روز، نه در پنج سال، نه از طریق ابهام، تاخیر، پنهانکاری یا عادیسازی تدریجی نقضها. پرونده هستهای را نمیتوان به تعویق انداخت تا زمانی که لغو تحریمها، دسترسی به نفت و داراییهای مسدود شده از قبل اعطا میشود. هر فرآیند دیپلماتیک جدی باید با تعهدات قابل راستی آزمایی، بازرسی های سرزده، حسابداری کامل ذخایر اورانیوم غنی شده و پیامدهایی که به جای شعارزدگی، خودکار هستند، آغاز شود.
اصل دوم باید اجرایی باشد توافق با تهران قرارداد با یک دولت عادی نیست. این یک قرارداد با یک سیستم تقسیم شده، غیرشفاف و نظامی است که در آن دیپلمات ها ممکن است امضا کنند در حالی که فرماندهان خرابکاری می کنند. رؤسای جمهور ممکن است در زمانی که سپاه پاسداران تصمیم بگیرد صحبت کنند. میانهروها ممکن است وعده دهند در حالی که تندروها تشدید بعدی را آماده میکنند.
این یک نگرانی انتزاعی نیست. موضع اخیر ایران از یک الگوی آشنا پیروی می کند: مذاکره تحت فشار، درخواست کمک، حفظ اهرم فشار، و استفاده از نیابت های منطقه ای برای پیچیده کردن میدان نبرد. سپاه پاسداران ستون فقرات قدرت قهری رژیم در داخل و نمایش قدرت آن در خارج است. چهره هایی مانند احمد وحیدی نماد مشکل هستند. غرب صرفاً با وزرای خارجه و دیپلمات های مجرب مذاکره نمی کند. این کشور در حال مذاکره با یک دستگاه امنیتی است که از گروگانگیری، جنگ نیابتی، سرکوب، برنامه های موشکی و ستیزه جوی ایدئولوژیک شکل گرفته است.
به همین دلیل است که چارچوب نباید به تنگه هرمز و پرونده هسته ای محدود شود. همچنین باید به ماشین آلات بی ثبات سازی منطقه ای رسیدگی کند.
توانایی موشک بالستیک و پهپاد ایران باید محدود شود. حمایت آن از حزبالله، حوثیها، حماس، جهاد اسلامی و دیگر گروههای مسلح باید قطع، نظارت و مجازات شود. شبکههای مالی، شرکتهای اصلی، انتقال سلاح، کانالهای آموزشی و پشتیبانی اطلاعاتی آن به نیابتها باید افشا و برچیده شوند.
اگر به تهران اجازه داده شود آرامش موقت در خلیج فارس را با فشارهای نیابتی مستمر در لبنان، غزه، سوریه، عراق یا یمن مبادله کند، در این صورت توافق صلح به ارمغان نخواهد آورد. به سادگی جنگ را از یک جبهه به جبهه دیگر منتقل می کند.
اصل سوم باید مشاوره منطقه ای باشد اسرائیل نگرانی های امنیتی مستقیمی دارد که نمی توان آنها را به عنوان یک ناراحتی سیاسی نادیده گرفت. امارات متحده عربی، بحرین و کویت در محدوده موشکی قدرت ایران و در محدوده اقتصادی اجبار ایران زندگی می کنند. لبنان و یمن بهای انسانی بلندپروازی های امپریالیستی ایران را می دانند. هر راهبرد جدی آمریکا باید به جای اینکه از آنها بخواهد به فرآیندی که در جای دیگر طراحی شده است اعتماد کنند، باید نگرانی های این کشورها را ادغام کند.
یک بعد اخلاقی نیز وجود دارد که واشنگتن نباید فراموش کند: مردم ایران.
مردم ایران اولین قربانیان رژیم و متحدان طبیعی هر صلح آینده هستند. آنها به دلیل مطالبه اولیه ترین حقوق: کرامت، آزادی، حقوق زنان، فرصت های اقتصادی و زندگی عادی مورد ضرب و شتم، زندان، سانسور، شکنجه و کشته شدن قرار گرفته اند.
واشنگتن نباید تغییر رژیم را هدف اعلام شده این دیپلماسی قرار دهد. اما آمریکا نباید بدون قید و شرط به رژیم مشروعیت دهد. حقوق بشر باید بخشی از معماری باقی بماند: آزادی اینترنتی، زندانیان سیاسی، حقوق زنان، حق اعتراض، و پاسخگویی در قبال سرکوب.
اینجاست که پرزیدنت ترامپ باید یک مکمل جسورانه سیاسی و اقتصادی برای مذاکرات امنیتی در نظر بگیرد: به جارد کوشنر یک مسیر موازی متمرکز بر آینده اقتصاد ایران، اما به نفع مردم ایران – نه غنی سازی رژیم – طراحی شده است.
دستاورد کوشنر با توافق آبراهام صرفاً کمک به مذاکرات اسناد نبود. این بود که او قدرت استراتژیک تخیل اقتصادی را در منطقه ای که توسط ایدئولوژی خسته شده بود درک کرد. اکنون باید همین منطق را در مورد ایران نیز اعمال کرد. هرگونه رفع تحریم، سازوکار سرمایه گذاری، طرح زیرساختی یا گشایش اقتصادی باید به شفافیت، توسعه بخش خصوصی، کارآفرینان جوان، زنان، دانشجویان، فناوری و جامعه مدنی – نه به سپاه پاسداران، نه به نهاد روحانیت و نه به شبکههای زورگویی رژیم گره بخورد.
ایران یک تمدن بزرگ با جمعیتی جوان، تحصیلکرده و خلاق است. این باید پلی بین آسیا، خلیج فارس، قفقاز، اروپا و مدیترانه باشد. باید استعداد، فناوری، فرهنگ، انرژی و ایده ها را صادر کند – نه ترس، هواپیماهای بدون سرنشین، شبه نظامیان و سرکوب. هدف دیپلماسی نباید نجات رژیم از عواقب شکست های خود باشد. باید اطمینان حاصل شود که مردم ایران، و نه زندانبانان آنها، به نفع نهایی صلح تبدیل شوند.
اگر این چارچوب جنگ را متوقف کند، مستحق حمایت است. اگر از ایران هسته ای جلوگیری کند، مستحق ستایش تاریخ خواهد بود. اما اگر به رژیم اجازه دهد تا بازیابی کند، دوباره مسلح شود، به نیابت ها کمک مالی کند، مواد هسته ای را مخفی کند، و مردمش را با اعتماد دوباره سرکوب کند، آنگاه نه به عنوان صلح بلکه به عنوان یک وقفه در یادها خواهد ماند.
خاورمیانه به توهم دیگری نیاز ندارد. این کشور به صلحی منضبط نیاز دارد – سخاوتمندانه برای مردم ایران، محکم با رژیم، و با منطق عملگرایانه منطقه ای که توافق ابراهیم را به وجود آورد.
امتحانش همینه و اکنون شروع می شود.
