شایعات به ویژه در طول دو هفته اعتراضات گسترده در سراسر ایران گسترش یافته است. بسیاری از این شایعات از کاربران ناشناس در پلتفرمهای رسانههای اجتماعی سرچشمه میگیرند و توسط رسانهها، صرفاً برای اهداف تیتر، پوشش داده میشوند.
و اگرچه برخی از این شایعات حاوی عنصری از حقیقت هستند، اما در کل باید با شک و تردید به آنها نگریست و برای اعتبار آنها به طور کامل بررسی شد.
این مقاله به چند نمونه از شایعات نگاه میکند که کاربران رسانههای اجتماعی را برانگیخته و در طی دو هفته گذشته به شدت در پلتفرمهای مختلف منتشر شده است.
“انتقال شمش های طلا به روسیه”
در 7 ژانویه، کاربران ناشناس در شبکههای اجتماعی بدون ارائه جزئیات ادعا کردند که شمشهای طلا از جمهوری اسلامی ایران به روسیه منتقل شده است و مدعی شدند مقامات ایرانی در حال آماده شدن برای فرار از کشور هستند.
در صورتی که معترضان با موفقیت توانستند دولت تئوکراتیک را که از سال 1979 در قدرت بود، سرنگون کنند، این کافهها قرار بود به تأمین مالی سبک زندگی «تجملاتی» خود در مسکو ادامه دهند.
تام توگندهات، قانونگذار بریتانیایی و وزیر سابق امنیت، در پارلمان درباره آنچه که وی «آیتاللهها برای جنگ و فرار آماده میشوند» توضیحاتی ارائه کرد.
او از ایوت کوپر، وزیر امور خارجه درخواست کرد تا گزارشهای مربوط به حضور یک هواپیمای روسی در تهران را توضیح دهد که به گفته او برای «شکلدهی به محیط امنیتی و عملیاتی» در آنجا وجود دارد.
وی همچنین اظهار داشت که گزارشهایی در مورد انتقال داراییهای ایران به مقاصد مختلف منتشر شده است و از آن به عنوان استدلالی برای حمایت از فرضیهاش مبنی بر برکناری مداوم استفاده شده است.
با وجود چنین گزارشهایی، هنوز هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد واقعاً شمشهای طلا از ایران به روسیه منتقل شده است و هیچ منبع مستقلی نیز آن را تأیید نکرده است.
برخی از این گزارش ها بر اساس وقایعی است که قبلاً در کشورهایی با شرایطی مشابه ایران رخ داده است، جایی که یک «دیکتاتور» پس از مشاهده اعتراضات از کشور فرار کرده است.
به عنوان مثال، گزارش شده است که بشار اسد هنگام فرار از سوریه، پس از یک شورش غافلگیرانه به رهبری هیئت تحریر الشام (HTS) که دولت او را در اوایل دسامبر 2024 سرنگون کرد، مقادیر زیادی پول و طلا به روسیه منتقل کرد.
علاوه بر این، طبق گزارشها، محمدرضا پهلوی، آخرین شاه ایران، هنگام خروج از کشور در 26 دسامبر 1978 میلیونها دلار پول نقد و طلا از کشور خارج کرد.
عباس عراقچی به همراه خانواده اش به لبنان گریخته است.
عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران در چارچوب سفرهای منطقه ای خود به لبنان سفر کرده بود. شنیده ها حاکی از آن است که وی در این سفر همسر و فرزند خردسال خود را برخلاف رویه معمول خود به بیروت برده است.
این حادثه موجی از گمانه زنی ها را در مورد آمادگی دیپلمات ارشد ایرانی برای فرار از کشور به راه انداخت.
البته با توجه به وضعیت کنونی روابط تهران و بیروت و استقبالی که از وی در لبنان صورت گرفت، مشخص نیست که در صورت سرنگونی رژیم، مهاجرت به لبنان گزینه مناسبی برای او خواهد بود یا خیر.
عراقچی با این وجود پس از پایان سفر و روز شنبه به ایران بازگشت و در تهران با سید بدر حمد البوسعیدی همتای عمانی خود در وزارت امور خارجه دیدار و گفتگوهای دوجانبه انجام داد.
«آیتالله خامنهای رهبر معظم انقلاب آماده فرار به روسیه هستند»
خبر دیگری که در روزهای اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفت، گزارش تایمز از فرار خامنه ای بود.
این رسانه معتبر انگلیسی در مقاله خود گزارش داده بود که در صورت تشدید ناآرامی های داخلی، رهبر جمهوری اسلامی برای جلوگیری از دستگیری به روسیه خواهد گریخت.
با این حال، این گزارش جزئیات قابل تاییدی را ارائه نکرد و بیان کرد که اگر آیتالله احساس فرار در ارتش، سپاه پاسداران یا سایر نیروهای امنیتی کند، وی با همراهی حلقه کوچکی از نزدیکان خود کشور را به مقصد روسیه ترک خواهد کرد.
اگرچه این گزارش توسط یک نشریه معتبر منتشر شده است، اما حداقل در حال حاضر هیچ نشانه ای از صحت این ادعا وجود ندارد.
علاوه بر این، خامنهای در یک سخنرانی در جمع هوادارانش در روز جمعه ظاهر شد و در آنجا تاکید کرد که در برابر اعتراضات «از عقب نشینی نمیکند».
احتمال و حدس و گمان اینکه رهبر ایران در صورت تشدید اعتراضات علیه دولت چنین تصمیمی بگیرد بعید به نظر می رسد.
یک حساب کاربری ناشناس در شبکه اجتماعی X نیز با انتشار پستی با تصویری از خامنه ای مدعی شد که وی هنگام فرار به فرودگاه مجروح شده است.
این پست توجه علاقه مندان به شنیدن چنین اخباری را به خود جلب کرد. با این حال، واقعیت این است که هیچ اطلاعات موثق یا قابل اعتمادی وجود ندارد که نشان دهد چنین حادثه ای در واقع رخ داده است.
در سال های اخیر رهبران اوکراین و سوریه در پی اعتراضات داخلی تصمیم به فرار از کشور و پناه بردن به آغوش ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه گرفتند.
خانواده قالیباف به دنبال ویزای فرانسه هستند
امانوئل رستگار، روزنامهنگار و نویسنده ایرانی-فرانسوی در شبکه یک تلویزیون فرانسه مدعی شد که خانواده محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی در تلاش برای دریافت ویزای فرانسه هستند.
به گفته این روزنامه نگار، این افراد از طریق یک وکیل ایرانی-فرانسوی در پاریس اقدام به اخذ ویزا برای خانواده های خود می کنند.
او اما جزئیاتی از ادعای خود ارائه نکرد و تنها میزبانی کشور از روحالله خمینی – بنیانگذار جمهوری اسلامی – قبل از انقلاب 1979 ایران را دلیل انتخاب فرانسه عنوان کرد.
این ادعا در حالی مطرح می شود که بعید به نظر می رسد فرانسه میزبان امنی برای مقامات ارشد ایرانی تلقی شود.
اگر تغییری در ایران رخ دهد و دولت واقعاً سرنگون شود، بعید است که کشور عضو اتحادیه اروپا میزبان رهبران دولتی باشد که طی دو دهه گذشته با آنها مشکلات متعددی داشته است.
در سال های اخیر، کانادا مقصد مورد علاقه خانواده های مقامات ایرانی بوده است و تعدادی از آنها یا اعضای خانواده آنها اقامت کانادا را دریافت کرده اند.
با این حال، درباره اینکه آیا قالیباف به دنبال ویزای فرانسه بوده یا خیر، تا به امروز هیچ گزارش موثقی از سوی هیچ نهاد دولتی یا منابع معتبر فرانسه برای تایید صحت این ادعا منتشر نشده است.
مرکز رسانهای مجلس شورای اسلامی یک روز پس از انتشار این گزارش، این گزارشها را «جعلی و کذب» توصیف کرد و «دشمنان خارجی» را به دلیل سوء استفاده از مطالبات برحق مردم، برای ایجاد آشوب و اغتشاش مورد انتقاد قرار داد.
با این حال، تکذیب صرف از سوی مجلس ایران مترادف با کذب بودن چنین گزارشی نیست و همچنان نیازمند بررسی و شفاف سازی بیشتر از سوی مقامات مربوطه است.
آیا شایعات با اعتراضات کار می کند یا علیه؟
اگرچه انتشار چنین شایعاتی ممکن است به منظور تشویق بیشتر معترضان به حضور در خیابان ها باشد، اما برخی معتقدند که بررسی جنبش اعتراضی در چند دهه گذشته نشان داده است که چنین سیاست هایی عموماً به نفع دولت بوده و به معترضان آسیب می رساند.
به عنوان مثال، در جریان اعتراضات سال 1388، اگرچه نیروهای سرکوبگر بسیاری از معترضان را کشتند، اما گزارش های اغراق آمیز درباره مرگ برخی از افراد توسط برخی از کاربران بد نیت باعث شد حتی برخی رسانه های معتبر بدون بررسی دقیق این اخبار را بازنشر کنند.
پس از شکلگیری موج قابل توجهی از اخبار، مقامات ایرانی اسنادی را منتشر کردند که نشان میداد آن گزارشهای خاص کذب هستند.
این رویدادی بود که احتمالاً از همان ابتدا سناریویی ساخته شده توسط دولت بود و مقامات دولتی ایران عمداً اخبار جعلی منتشر کردند تا رسانه ها آن را پردازش کنند تا پس از افشای کذب بودن آن، بتوانند آن رسانه ها را علناً بدنام کنند.
یورونیوز در این مقاله صرفا به چند شایعه که اخیرا در شبکه های اجتماعی دست به دست می شود، پرداخته و به هیچ وجه آنها را تایید نمی کند.
