ایران، جایی که تخم مرغ بهتر از پول نقد است

در عرض شش هفته، دو کشور همسایه ایران بازارهای خود را به روی سرویس اینترنت ماهواره ای باز کردند. عراق در 17 ژوئیه مجوز استارلینک را صادر کرد. امارات متحده عربی مجوز عمومی 10 ساله را در 28 اوت به آن اعطا کرد و فروش عمومی در 3 سپتامبر آغاز شد.

طبق گزارشات اسپیس ایکس از هزینه اشتراک پایانه های فعال در داخل ایران در طول تعطیلی اینترنت در ژانویه 2026 چشم پوشی کرد و دسترسی به سخت افزار غیرقانونی خود را به عنوان یکی از موانع اصلی باقی گذاشت.

تا پیش از این، پایانه‌های استارلینک که به ایران می‌رسیدند تا حد زیادی مجبور بودند از زنجیره‌های تامین بازار سیاه که شامل چندین واسطه است، عبور کنند. فروش قانونی در دو کشور مجاور می تواند این زنجیره ها را کوتاه کند، عرضه پایانه ها را افزایش دهد و در نهایت قیمت ها را در داخل ایران کاهش دهد.

یک کیت استاندارد Starlink اکنون با قیمت حدود 400 دلار در امارات به فروش می رسد. بر اساس اطلاعات جمع آوری شده توسط Starlink4Iran، در پایان ماه اوت، همین مدل در بازار سیاه ایران حدود 2100 دلار به فروش می رسید، در حالی که مدل کوچکتر Starlink Mini حدود 1850 دلار به فروش می رسید.

در طول تعطیلی ژانویه، قیمت یک کیت استاندارد به حدود 3000 دلار افزایش یافت، در حالی که Mini به حدود 2300 دلار رسید.

حق بیمه بیش از سود را منعکس می کند. تجهیزاتی که وارد ایران می‌شوند از طریق واسطه‌هایی که با خطر مصادره و مجازات همراه با هزینه‌های جابجایی مخفیانه دستگاه‌ها از مرز مواجه هستند، می‌گذرد.

بازارهای قانونی همسایه این خطرات را از بین نخواهند برد. اما آنها می توانند تعداد واسطه های درگیر را کاهش دهند و پایانه ها را ارزان تر و فراوان تر کنند.

مسیر جدید از عراق

این تأثیر بالقوه به ویژه در عراق که مرز زمینی طولانی با ایران دارد و تجارت و تردد مسافری گسترده ای با همسایه خود دارد، قابل توجه است.

احمد احمدیان، فعال آزادی اینترنت و مدیر سازمان غیرانتفاعی Holistic Resilience که برای گسترش دسترسی ایرانیان به Starlink تلاش می کند، گفت که اربیل قبلاً منبع مهمی برای تجهیزات ارتباطی بوده است که از طریق کانال های غیررسمی به ایران رسیده است.

او گفت که قانونی‌سازی می‌تواند این شبکه را به گونه‌ای گسترش دهد که تاجران و افرادی را که به طور منظم بین دو کشور سفر می‌کنند، شامل شود.

احمدیان گفت: در دوره‌هایی مانند اربعین، زیارت سالانه شیعیان که میلیون‌ها مسافر بین ایران و عراق تردد می‌کنند و بررسی دقیق هر چیزی که حمل می‌کنند دشوارتر می‌شود.

احمدیان انتظار دارد برخی از مسافران تجهیزات Starlink را برای استفاده شخصی یا فروش مجدد خود به ایران بیاورند. او گفت که این دستگاه‌ها حتی می‌توانند به نوعی «سوغات» تبدیل شوند که از عراق بازگردانده می‌شود.

Starlink Mini کوچکتر می تواند جذابیت خاصی داشته باشد. تقریباً به اندازه یک لپ تاپ، حمل و نقل آن راحت تر از یک ظرف استاندارد است، اگرچه هنوز در دسترس بودن رسمی آن در عراق تأیید نشده است.

هنوز موانع مهمی بر سر راه بازار Starlink عراق وجود دارد.

این مجوز توسط کمیسیون ارتباطات و رسانه عراق صادر شده است، اما وزارت ارتباطات می گوید که قرارداد جداگانه ای با اسپیس ایکس امضا نکرده است و اعتراضاتی را در مورد قیمت گذاری و مسیریابی ترافیک از طریق قطر مطرح کرده است.

اقلیم کردستان مقررات جداگانه ای دارد و تا اوایل سپتامبر هیچ توافق نهایی با اسپیس ایکس اعلام نشده بود.

به گفته مقامات عراقی، حدود 40,000 پایانه غیرمجاز در حال حاضر قبل از صدور مجوز در کشور فعالیت می کردند که طبق گزارش ها به حدود 200,000 نفر از جمله کاربران دولتی و امنیتی خدمات رسانی می کردند.

بنابراین اختلافات نظارتی ممکن است توسعه بازار قانونی را کند کند، اما بعید است که شبکه موجود از فروشندگان، نصب کنندگان و کاربران را از بین ببرد.

امارات یک منبع بالقوه دیگر ارائه می دهد.

تجهیزات استارلینک پیش از صدور مجوز عمومی در مناطق آزاد دبی موجود بود و برخی از پایانه‌ها در ایران قبلاً از طریق واسطه‌ها در آنجا تامین می‌شدند. فروش عمومی قانونی می تواند به دست آوردن تجهیزات را آسان تر کند.

یک ظرف، بسیاری از کاربران

ترمینال‌های بیشتر در داخل ایران لزوماً تنها به نفع کسانی نیست که آنقدر ثروتمند هستند که بتوانند آن را بخرند.

برخی از دارندگان Starlink قبلاً ارتباطات خود را با سایر کاربران از جمله از طریق VPN و سایر خدمات دور زدن به اشتراک می گذارند.

ابزارهایی مانند NasNet Join می توانند از شبکه ملی اطلاعات ایران یا NIN برای اتصال کاربران به یک دروازه محلی استفاده کنند که مسیر دسترسی به اینترنت بین المللی توسط Starlink ارائه می شود. این مهم است زیرا مقامات ایرانی مکرراً دسترسی به اینترنت جهانی را در طول دوره‌های ناآرامی و بحران قطع کرده‌اند، در حالی که NIN و خدمات داخلی را تایید کرده‌اند.

بنابراین، اتصال کاربر به دروازه محلی همچنان می‌تواند از زیرساخت‌های مخابراتی ایران عبور کند، در حالی که مسیر دروازه به دنیای خارج از طریق Starlink خارج می‌شود، فراتر از اتصالات بین‌المللی مرسوم که توسط دولت کنترل می‌شود.

به گفته احمدیان، برای استفاده‌های نسبتاً سبک مانند پیام‌رسانی و مرور وب، یک ترمینال به طور بالقوه می‌تواند حدود 20 تا 30 کاربر را پشتیبانی کند. تماس های ویدیویی، پخش جریانی و دانلودهای زیاد این تعداد را به میزان قابل توجهی کاهش می دهند.

انگیزه مالی نیز وجود دارد.

صاحبان ظرف می توانند VPN یا سایر دسترسی به اینترنت را برای بازیابی هزینه های خود یا حتی ایجاد درآمد بفروشند. اگر سخت‌افزار ارزان‌تر سرمایه‌گذاری اولیه را کاهش دهد، ترمینال‌های بیشتری می‌توانند به طور بالقوه به دروازه‌ای برای گروه‌های کاربران تبدیل شوند تا اتصالات فردی.

هیچ کدام از اینها چنین شبکه هایی را نامرئی نمی کند. مقامات ایرانی می توانند برای شناسایی سرورها و دیش ها، اختلال در ارتباطات و تداخل با سیگنال های ماهواره ای تلاش کنند.

اما تعداد فزاینده‌ای از اتصالات خصوصی، کار جدا کردن ایران از اینترنت بین‌المللی را پیچیده‌تر می‌کند.

رایگان، در حال حاضر

محدودیت مهم دیگری نیز وجود دارد: ترمینال Starlink که به طور قانونی در عراق یا امارات خریداری شده است، پس از وارد شدن به ایران تضمینی برای کارکردن ندارد.

SpaceX بر روی اینکه کدام ترمینال ها فعال می شوند و اینکه آیا آنها متصل باقی می مانند یا خیر، کنترل خود را حفظ می کند. بنا بر گزارش‌ها، از هزینه اشتراک پایانه‌های فعال در ایران در طول خاموشی ژانویه 2026 چشم پوشی کرد، اما نگفت که این توافق چقدر طول خواهد کشید.

احمدیان گفت: پایانه های فعال در ایران در ماه های اخیر بدون حق اشتراک به کار خود ادامه داده اند. او گفت که برخی از حساب‌هایی که قبلاً به دلیل عدم پرداخت قطع شده بودند نیز بازیابی شده‌اند.

هنوز مشخص نیست که آیا این سیاست به طور نامحدود ادامه خواهد یافت یا اینکه پایانه های تازه وارد خریداری شده در عراق یا امارات به طور خودکار خدمات رایگان دریافت خواهند کرد.

استفاده از استارلینک نیز خطرات شخصی قابل توجهی در داخل ایران دارد. جمهوری اسلامی این تجهیزات را غیرقانونی می داند و به دنبال ایجاد اختلال در اتصالات ماهواره ای، مکان یابی پایانه ها و مجازات کاربران بوده است.

اینترنت ماهواره‌ای نیز نمی‌تواند جایگزین زیرساخت اینترنتی معمولی ایران شود. حتی اگر قیمت‌های بازار سیاه به میزان قابل توجهی کاهش یابد، سخت‌افزار فراتر از دسترس بسیاری از خانوارها باقی خواهد ماند.

اما برای روزنامه‌نگاران، فعالان، کسب‌وکارها و خانواده‌هایی که با قطع‌های مکرر اینترنت زندگی کرده‌اند، Starlink به طور فزاینده‌ای به عنوان چیزی متفاوت عمل می‌کند: یک مسیر پشتیبان به دنیای خارج زمانی که تهران ارتباطات معمولی را قطع می‌کند.

ورود بازارهای قانونی Starlink در عراق و امارات، سوئیچ کشتار اینترنتی ایران را از دست دولت خارج نمی کند. اما این می تواند به معنای بسته شدن درهای کمتری باشد که سوئیچ پرتاب می شود.