آیا مسیر جدید چین در دریای قطب شمال به اروپا می تواند جایگزین نقاط خفه کننده خاورمیانه شود؟ | اخبار تجارت بین الملل

چین مسیر کشتیرانی جدیدی را از طریق اقیانوس منجمد شمالی اعلام کرده است که می تواند راه را برای تجارت جهانی در بحبوحه بحران خاورمیانه که آبراه های حیاتی از جمله باب المندب در حاشیه دریای سرخ را فلج کرده است، تسهیل کند.

شرکت‌های کشتیرانی در سال‌های اخیر به طور فزاینده‌ای به مسیرهای تجاری جایگزین از طریق قطب شمال علاقه‌مند شده‌اند، زیرا درگیری‌هایی مانند جنگ آمریکا با ایران، مسیرهای حیاتی مانند دریای سرخ و خلیج را محدود می‌کند.

یکی از پاسخ ها ممکن است «جاده ابریشم یخی» جدید چین باشد که از نینگبو در سواحل شرقی چین آغاز می شود، با عبور از مسیر دریای شمالی روسیه از دایره قطب شمال می گذرد و سپس به سمت جنوب در دریای شمال می رود و به Felixstowe در شرق انگلستان ختم می شود.

در ماه های اخیر، تنگه باب المندب، نقطه ترانزیت کلیدی به دریای سرخ در سواحل یمن، تبدیل به یک مسیر ممنوعه برای بسیاری از کشتی ها زیرا حوثی های مورد حمایت ایران کشتی های مرتبط با عربستان سعودی را هدف قرار می دهند. این امر باعث اختلال در رفت و آمد به کانال سوئز، آبراه حیاتی غرب آسیا به اروپا شده است.

بنابراین آیا مسیر جدید کشتیرانی چین می‌تواند جایگزینی پایدار باشد و برای توازن قدرت در تجارت بین‌المللی چه معنایی خواهد داشت؟

در اینجا چیزی است که ما می دانیم:

مسیر دریایی جدید چین از طریق قطب شمال کجاست؟

هفته گذشته، شرکت چینی حمل و نقل کانتینری، Sea Legend، که در تجارت بین‌المللی با شمال آفریقا و ترکیه تخصص دارد، رسماً مسیر جدیدی را که به نام جاده ابریشم تاریخی چین با اروپا، «جاده ابریشم یخی» نامیده است، اعلام کرد.

این شرکت در اکتبر گذشته یک سفر آزمایشی در طول مسیر انجام داد. با توجه به به گزارش خبرگزاری شینهوا چین، این سفر 20 روز به طول انجامید و نسبت به سایر مسیرهای کانال سوئز که حدود 40 روز طول می کشد، برتری داشت. یا در اطراف دماغه امید خوب در جنوب آفریقا که حدود 50 روز طول می کشد.

پس از اجرای آزمایشی، لی شیائوبین، مدیر عملیات Sea Legend گفت که مسیر جدید به‌ویژه برای محموله‌های حساس به گرما و حساس به زمان، مانند باتری‌های لیتیوم یونی و محصولات فتوولتائیک (که نور را با استفاده از نیمه‌رساناها به الکتریسیته تبدیل می‌کنند) مناسب است، زیرا دماهای پایین و فاصله نسبتاً کم است.

آیا این مسیر می تواند جایگزینی برای کانال سوئز ارائه دهد؟

تغییرات آب و هوایی در حال حاضر باعث ذوب قابل توجه یخ در قطب شمال شده است. در حالی که تهدیدات جدیدی در سراسر جهان مانند سیل و بلایای طبیعی ایجاد می کند، مسیرهای حمل و نقل بالقوه جدیدی را باز کرده است.

با توجه به یک مطالعه ژوئیه که توسط محققان دانشگاه ساوتهمپتون در بریتانیا، بین سال‌های 2024 و 2025 منتشر شد، «گسترش یخ‌های دریای قطب شمال در مرحله اوج زمستانی، از فوریه تا مارس، 5.8 درصد کاهش یافت که «بزرگ‌ترین» کاهش ثبت شده است.

با این حال، تعدادی از موانع برای ایجاد مسیرهای حمل و نقل آزادانه جدید در آنجا وجود دارد.

یخ زمستانی غیر قابل عبور

در حالی که مسیر دریایی جدید چین در قطب شمال می‌تواند زمان سفر از چین به اروپا را به نصف کاهش دهد، اما هنوز تنها در ماه‌های گرم تابستان در نیمکره شمالی زمانی که یخ کمتری وجود دارد قابل دسترسی است.

دیلان لو، دانشیار برنامه سیاست عمومی و امور جهانی در دانشگاه فناوری نانیانگ در سنگاپور، به الجزیره گفت: این مسیر به عنوان مکمل فصلی برای سایر مسیرهای مهم کشتیرانی عمل می کند.

او گفت: «این مسیر به زمان ذوب شدن یخ بستگی دارد که عدم اطمینان را افزایش می‌دهد.» وی افزود که مسیرهای کشتیرانی از طریق قطب شمال نیز به طور فزاینده‌ای از سوی گروه‌های سبز مورد انتقاد قرار می‌گیرند که به ذوب شدن بیشتر یخ‌ها در آنجا کمک می‌کنند.

خطرات ژئوپلیتیکی و دسترسی محدود

تحلیلگران همچنین به مسائل ژئوپلیتیکی اشاره می کنند که احتمالاً بر این مسیر تأثیر می گذارد. “جاده ابریشم یخی” جدید چین، مسیر دریای شمالی روسیه (NSR) را قطع می کند، که برای بیش از یک دهه نقش کلیدی در حمل و نقل تجاری در منطقه داشته است.

با این حال، سال گذشته تنها 23 کشتی کانتینری از این مسیر عبور کردند که در مقایسه با 15 کشتی در سال 2024، بر اساس تجزیه و تحلیل حمل و نقل از شرکت بیمه تجاری آلیانز کامرشال، افزایش یافت.

مجوزهای کشتیرانی از طریق NSR توسط اداره مسیر دریایی شمال (NSRA) صادر می شود، آژانسی که زیر نظر شرکت هسته ای دولتی روسیه Rosatom فعالیت می کند.

در سال 2017، شی جین پینگ، رئیس جمهور چین، در رقابت برای افزایش تجارت از طریق قطب شمال، به نخست وزیر وقت روسیه، دیمیتری مدودف، گفت که چینی ها باید به طور مشترک مسیر دریای شمال را توسعه دهند و از آن استفاده کنند. اما تنها پس از آغاز جنگ روسیه علیه اوکراین در سال 2022 بود که پکن دسترسی بیشتری به مسیرهای تجاری روسیه پیدا کرد.

ویلیام یانگ، تحلیلگر ارشد شمال شرق آسیا در گروه بین المللی بحران، گفت: «از آنجایی که روسیه حمل و نقل از طریق NSR را کنترل می کند، چین تاکنون تنها کشوری است که می تواند به طور واقع بینانه از این مسیر به عنوان جایگزینی برای تنگه هرمز یا کانال سوئز استفاده کند».

او به الجزیره گفت: «با توجه به اینکه تقریباً تمام کشتی‌هایی که از NSR برای کشتیرانی استفاده کرده‌اند، ناوگان سایه روسیه هستند که با تحریم‌های بین‌المللی شدید مواجه هستند، عبور از NSR می‌تواند خطرات سیاسی برای سایر کشورها نیز به همراه داشته باشد».

مسیر جدید چگونه می تواند به نفع چین باشد؟

یانگ گفت که اگر چین بتواند NSR را به جایگزینی موثر برای دریای سرخ و کانال سوئز تبدیل کند، این می تواند یک مزیت اقتصادی منحصر به فرد برای پکن و شرکت های کشتیرانی چینی در خلال اختلال مداوم کشتیرانی جهانی در خاورمیانه ایجاد کند.

چین همچنین می‌تواند از افزایش فعالیت‌های تجاری خود از طریق NSR برای گسترش حضور خود در منطقه قطب شمال استفاده کند، هدفی استراتژیک که برای دهه‌ها به آن پناه داده است.»

وی افزود که در واقعیت، چشم انداز تبدیل NSR به یک جایگزین جهانی بین المللی برای کانال سوئز محدود است. اما احتمال استفاده چین از آن برای تعمیق جای پای خود در منطقه قطب شمال قطعا در حال افزایش است.

چرا مسیرهای تجاری قطب شمال باز می شود؟

با گرم شدن سیاره به دلیل تغییرات اقلیمی، منابع گسترده و دست نخورده قطب شمال در دسترس تر می شوند – مانند کانال های حمل و نقل.

کشورهایی مانند آمریکا، کانادا، چین و روسیه نه تنها به منابع آن چشم دوخته اند، بلکه به مسیرهای تجاری آن نیز چشم دوخته اند. سال گذشته، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، نقش مهمی در خرید این شرکت انجام داد گرینلنداعتقاد بر این است که دارای منابع گسترده و دست نخورده فلزات کمیاب است و همچنین دارای موقعیت استراتژیک بین آمریکای شمالی و اروپا است.

در حالی که روسیه امیدوار است تجارت خود را از طریق NSR از طریق همکاری با چین برای تجارت بیشتر با آسیا تا اروپا به دلیل تحریم های غرب افزایش دهد. مسیر جدید پکن که به تازگی اعلام شده است، یک مسیر جایگزین حمل و نقل استکه می تواند وابستگی آن به تنگه مالاکا و راه های تجاری شمال آفریقا و غرب آسیا را کاهش دهد.

علاوه بر مسیرهای تجاری چین و روسیه، طبق پورتال اطلاعات و داده های قطب شمال، پورتال قطب شمال، گذرگاه شمال غربی که از قطب شمال کانادا می گذرد، پیش بینی می شود در آینده نزدیک به طور منظم تری برای کاهش زمان حمل و نقل از شرق آسیا به اروپای غربی استفاده شود.

چرا مسیرهای تجاری جایگزین مورد نیاز است؟

جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران که در 28 فوریه آغاز شد، تهران را بر آن داشت تا عملاً تنگه هرمز را بر روی تقریباً همه نفتکش‌ها ببندد، به جز تعداد معدودی که ایران آنها را «ملت‌های دوست» می‌داند.

این تنگه که از میان آب‌های سرزمینی ایران و عمان می‌گذرد، یکی از مهم‌ترین کانال‌های کشتیرانی جهان است، زیرا تنها مسیر تولیدکنندگان نفت و گاز در خلیج فارس به دریای آزاد است. در زمان صلح، 20 درصد از صادرات جهانی نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) از طریق آن حمل می شود. علاوه بر انرژی، کودهای حیاتی و دارویی نیز به خارج ارسال می‌شوند که بر بخش‌های مراقبت‌های بهداشتی و کشاورزی در سراسر جهان تأثیر می‌گذارد.

همچنین تنگه باب المندب که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل می کند و بیش از 10 درصد تجارت جهانی نفت را حمل می کند، در معرض تهدید قرار دارد.

در هفته های اخیر، حوثی های همسو با ایران در یمن بوده اند راه اندازی اعتصابات در کشتی های مرتبط با عربستان که وارد دریای سرخ می شوند یا از آن خارج می شوند. باب المندب نقطه ورودی جنوبی به دریای سرخ است که کانال سوئز را به هم متصل می کند.

با مختل شدن این دو تنگه حیاتی، تجارت جهانی و بازارهای انرژی با بحرانی شدن رهبران جهانی برای یافتن راه حل مواجه شده اند.

آیا مسیر جدید چین می تواند پویایی قدرت تجارت جهانی را تغییر دهد؟

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در اوایل این ماه، در صحبت با فاکس نیوز، ایده تغییر ژئوپلیتیک دائمی خارج از تنگه هرمز را مطرح کرد.

او استدلال کرد که کشورهای منطقه اکنون درک می‌کنند که ایران، که اصرار دارد کنترل آبراه استراتژیک حیاتی را رها نخواهد کرد، یک تهدید فعال است که نیاز به تجدید نظر گسترده در نحوه جریان یافتن کالاهای انرژی به بازارهای سراسر جهان دارد.

اما لوه، تحلیلگر سنگاپور گفت که در حالی که کشورهایی مانند چین به دنبال مسیرهای جایگزین برای هدایت جریان کالاها هستند، بعید است که منجر به تغییر در پویایی قدرت جهانی در تجارت بین‌المللی شود.

“مسیر چین نشان دهنده یک پرچین است، نه یک محور کامل یا جایگزین واقعی در حال حاضر، زیرا قابلیت پیش بینی مسیرهای دریایی سنتی را ندارد.”

او افزود: “این یک جایگزین است، اما ما به زمان بیشتری نیاز داریم تا ببینیم که چقدر از منظر زیست محیطی، مالی و قابلیت اطمینان قبل از اینکه بتوانیم نتیجه گیری کنیم. این توسعه به تنهایی پویایی قدرت جهانی را ناگهان تغییر نمی دهد.”

الخاندرو ریس، استاد کمکی در بخش سیاست و مدیریت دولتی در دانشگاه هنگ کنگ، با این حال استدلال کرد که تأثیر ژئوپلیتیکی این مسیر می تواند بسیار بزرگتر باشد.

او به الجزیره گفت: «چین از سال 2013 در شورای قطب شمال ناظر بوده است، بنابراین علاقه‌اش به این منطقه دیرینه است. کشتی‌رانی منظم به این حضور بعد اقتصادی عملی‌تری می‌بخشد. شورای قطب شمال یک انجمن بین دولتی است که همکاری، هماهنگی و تعامل بین کشورهای هم مرز یا در قطب شمال را ترویج می کند. اعضای کامل آن شامل کانادا، دانمارک، فنلاند، ایسلند، نروژ، روسیه، سوئد و ایالات متحده است.

ریس خاطرنشان کرد که با تاکید دولت ترامپ بر برتری ایالات متحده در نیمکره غربی، انتظار می‌رود که کریدور چین-روسیه در سراسر قطب شمال توجه واشنگتن را به خود جلب کند.

وی با اشاره به اینکه بعد اروپایی و ناتو نیز وجود دارد، افزود که هفت کشور از هشت کشور شورای قطب شمال عضو ناتو هستند. در فوریه 2026، ناتو مأموریتی نظامی به نام نگهبان قطبی را با هدف مهار تهدیدهای روسیه و چین در منطقه آغاز کرد. او گفت: «اروپا می‌تواند از مسیر کوتاه‌تری به آسیا سود ببرد و در عین حال بیشتر به کریدور کشتیرانی تحت کنترل روسیه وابسته شود».

اما ریس انتظار ندارد قطب شمال جانشین سوئز شود.

وی گفت: «این تنها مسیر دیگری است که آسیا و اروپا را به هم متصل می کند و عرصه دیگری در رقابت بین چین و روسیه و آمریکا و متحدان و شرکای آن است.»